वैदिक सनातन धर्म

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
धार्मिक सहिष्णुता खल्बलिने र भातृत्व भाँडिने खतरा भएको परिस्थितिमा वैदिक सनातन धर्मको तथ्य र वास्तविकताहरु लेख्नैपर्ने आवश्यकता महसुस गरे । चुरो कुरो थाहा नपाउँदा तथाकथित पण्डितहरुको अर्धज्ञान, अहं र पाखण्डी स्वभावको कारणले धर्मलाई अपब्याख्या गरेको पाइन्छ । पबित्र गायत्री मन्त्रलाई पण्डित भनाउँदा बाहुनहरुले गोप्य राखेको कुरा त सर्वबिदितै छ । अन्धो मानिसहरुले छामेर हात्तीको आकार अनुमान गरेजस्तै धर्मको मर्म/अर्थ बुझ्न नसकेको जस्तो लाग्यो, नेपाली जनताहरुले । धर्मको खाटी कुरो बुझाउन नसकेका पण्डितहरुमा र धर्मको भेउ पाउन नसकेका नेपालीहरुमा घैटोमा घाम लाग्ला कि भन्ने अभिप्रायले यो लेख सम्प्रेषण गर्दैछु । वैदिक सनातन धर्मको यथार्थतालाई आत्मसात गरी सोही अनुरुपको व्यवहारिक जीवन अपनाउनु हाम्रो अहं कत्र्तव्य हो ।
वैदिक : वेदमा दिएको शिक्षाअनुरुप चलेको समाज र संस्कारहरु ।
सनातन : अति प्राचीन, आदिमकालदेखि, सृष्टिको सुरुवातसँगै ।
धर्म : अन्तरनिहीत गुृणलाई धारणा गर्नु । उत्तरदायित्व बहन गर्नु । सत्मार्गमा हिड्नु प्रकृतिको नियमको पालना गर्नु, कर्मको फल प्राप्ति ।
यहाँ भनिएको शब्दार्थअनुरुप जाने हो भने अति प्राचीनकालदेखि वैदिक संस्कारअनुसार चलिआएको धर्म नै वैदिक सनातन धर्म भन्ने बुझिन्छ । वेद भनेको ज्ञानको भण्डार र ईश्वर प्राप्तिको सुमार्ग हो । यो अगाडिको कल्पसम्म वेद हावामा नै ध्वनीको रुपमा तरङ्गीत हुन्थ्यो र तन्त्रका ज्ञाताहरुले मात्र वेद पढ्न सक्दथे । यही कल्पको तेत्रायुगमा नेपालको दमौलीमा जन्मनुभएका वेदव्यास ऋषिले ४ वेदलाई संस्कृत भाषामा लिपिबद्ध गरिदिनुभयो । हिजो आज पश्चिमेलीहरुले हाम्रो भाषालाई ईश्वरको भाषा The Language of God भनेर बुझ्न थालेका छन् । जगत कल्याणको निम्ति लेखिएको चार वेद भित्र ईश्वर, योग, ध्यान, असल जीवन पद्दति, ज्योतिषशास्त्र, बास्तुशास्त्र, अर्थशास्त्र, कला–संगीत साहित्य, आयुर्वेद, वैज्ञानिक आविष्कारहरु आदि इत्यादी कुराहरु उल्लेखित छन् । सभ्यताको पहिलो साहित्य, वैज्ञानिक आविष्कारहरुका पिता र सम्पूर्ण धार्मिक ग्रन्थहरुको मूलश्रोत वेदलाई नै मानिन्छ ।

धर्म भनेको निधारमा खरानी धस्नु, रुद्राक्षको माला जप्नु, पहेंलो पहिरन लगाउनु, पूजापाठ गर्नु, धर्म भनेर आममानिसले बुझ्दै आएका छन् । यस्ता कार्यहरु आत्मा शुद्धिकरणको लागि गरिएको धार्मिक कार्य भन्न मिल्छ तर धर्म होइन । ‘धर्म धारयते इति धर्म’ भनेर गीतामा भनेझैं धर्म भनेको आफ्नो गुण ‘धारणा’ गर्नु हो–उत्तरदायित्व बहन गर्नु हो । जस्तो कि पानीको धर्म शितलता दिनु/प्यास मेटाउनु हो । आगोले सानो ठूलो, धनी गरिब यो या त्यो भन्दैन, डढाउँदछ किनकि आगोको धर्म नै पोल्नु÷डढाउनु हो । त्यसैगरी न्यायाधीशको धर्म पीडितलाई न्याय दिनु हो भने प्रहरीको धर्म कानुन पालना गराउनु हुन्छ । राजनेताको धर्म भनेको राष्ट्र र जनतालाई सर्वोपरी ठानेर सेवामा समर्पित हुनु हो । राजाको धर्म भनेको स्नेही पिता बनेर राष्ट्र चलाउनु हो । धर्म छोड्यो भने आफ्नै अस्तित्व बिलाउँदै जान्छ । सिँउडी रोपर सूर्यमुखी फूलको आश गर्नु मूर्खता हुन्छ । बिडम्बना ! धर्मको मर्म बुझेन्न कसैले घीनलाग्दो र कुकृत्य गर्दै हिडें सबैले । निर्दोष नेपाली जनताहरुले धर्मको सहीरुप देख्न पाएनन र वितृष्णा जाग्यो सबैमा ।
यसरी हेर्दा वैदिक सनातन धर्म ईश्वर प्राप्तिको सुमार्ग देखाउने र सभ्य सुसंस्कृत समाजको निर्माण गर्ने ज्ञानको भण्डारको रुपमा फैलिएको संजाल हो । कुनै एउटा जाति विशेष वा समुदायले अपनाएको धर्म हुँदै होइन । यहाँ सूर्य (अग्नी), पंचतत्व (प्रकृति) को पूजा/उपसना गरेको मात्र पाइन्छ । हुन पनि सूर्य र प्रकृतिको अनुपस्थितिमा कुनै पनि जीव–जीवात्मा र वनस्पतिको अस्तित्वको कल्पना पनि गर्न सकिदैन । ब्रम्हाण्डमा श्रृष्टिकर्ता सत्गुरु गोरखनाथ शिव बाबा प्रकृतिका मालिक नागराजा–परम ज्योति हुनुहुन्छ । ‘शिव’ भनेको प्राण हो । शिवको (ि   ईश्वर ई) ई उडेर गएपछि हामी शव (मुर्दा) मा परिणत हुन्छौ । विष्णुलाई पालनकर्ता र महेश्वरलाई संहारकर्ता (पुनः श्रृष्टिको खातिर भष्म गर्ने) को रुपमा वैदिक सनातन धर्मले भन्दै आएको छ । कल्प, युग र देशकाल परिस्थिति अनुरुप देव–देवताहरु, ऋषिमुनिहरु, धर्मप्रबर्तक र शान्तिका दूतहरु यस धर्तीमा आउने गर्दछन् । सबैलाई सत्गुरु गोरखनाथ ‘शिव’ बाबा बाट खटाइएको हुँदोरहेछ । सबै धर्म समुदायको प्रवर्तकहरुले म ईश्वरको पुत्र हुँ I am the son of God भनेका नै छन् । बाबा ब्रम्हाण्डको परमज्योति स्वरुप भएतापनि हामी सबै जीवन जीवात्माको कण–कणमा पनि बास गर्नुहुन्छ । कुनै घमण्डी भौतिकवादीले अहिले अध्यात्मलाई खैरो खनेतापनि पछि उसले बुझ्दै जान्छ “म अदृश्य शक्तिद्धारा संचालित छु । प्रकृतिको नियममा बाँधिएको छु” भनेर आत्मासाक्षी हुन थाल्दछ । सबै धर्महरु ॐकार परिवारभित्रकै सदस्यहरु हुन् । उच्चाहरणमा थोरै फरक भएतापनि सबै धर्मले ॐको उच्चारण गरेका हुन्छन् । सूर्य र पञ्चतत्व (प्रकृति) लाई पूजा गरेकै हुन्छन् । नाग–त्रिशुल र शिवलिंगलाई आराधना गरेकै हुन्छन् । त्यसैले हामी नेपालीहरुले अल्मलिनुपर्ने ठाउँ छैन । वैदिक सनातक धर्म करिब ३ लाख वर्ष अघिदेखि चलिआएको ईश्वर प्राप्ति सत्मार्ग र मानव धर्म हो । विश्वमा प्रचलित अहिलेका सबै धर्महरु हिन्दू, बौद्ध, मुस्लिम, क्रिश्चियन, सिख, जैन, टाओ, आदि इत्यादी धार्मिक समुदायहरु हाम्रो वैदिक सनातन धर्मको हाँगाहरु मात्र हुन् । मान्ने तरिका र बाटो फरक भएतापनि सबै धर्म समुदायको भाव, नीति र गन्तव्य एउटै छ– वैदिक सनातन धर्मले सिकाएजस्तै ब्रम्ह्ज्ञान र ईश्वर प्राप्ति ।

वैदेकि सनातन धर्मको उद्गमस्थल नेपाल नै हो । नेपाललाई अघिल्लो युगहरुमा सत्यवती, तपोवती, मुक्ति दायिनी र नेपाल मण्डल भनेर भनिन्थ्यो । यही पूण्यभूमिबाट विभिन्न धार्मिक समुदायहरुको प्रादूर्भाव भयो । त्यसैले नेपालमा धार्मिक स्वतन्त्रता दिनुमा केही आपत्ति छैन तर उसले आफ्नो धर्मको मूल मर्मलाई आत्मसात गरेको हुनुपर्दछ । कुल पितृ र नागलाई मानेर आफ्नो संस्कारहरुलाई निरन्तरता दिनुपर्दछ । नेवारले गुरुङको चलन/सँस्कृति अपनाएको पटक्कै सुहाउँदैन भने क्रिश्चियनहरुले पनि मुसलमानको संस्कार अपनाएको उचित हुँदैन । जो जे छ, त्यही ठिक छ । एउटा धार्मिक समुदायले अर्को धार्मिक समुदायको निन्दा गरेको कदापि राम्रो होइन । बाटो र विधिमात्र फरक छ, गन्तव्य एउटै छ । सबै धर्महरुमा–पञ्चशील, सदाचार, सत्मार्ग, मानवता, कर्मको फल र ईश्वर प्राप्ति जस्ता मूलभाव एउटै हुन्छ । नेपाल राष्ट्र सबै धर्म धार्मिक समुदायको उद्गमस्थल, फूलबारी र आश्रयस्थल भएको हुँदा कुनै एक विशेष धर्मको नाउँमा राजनीतिकरण गरिनु हुँदैन । अनगिन्ति सभा र छलफल गरेतापनि ‘छल’ जनतालाई दिने र ‘फल’ आफूले खाने सुँगर स्वाँठ नेताहरुको नियत राम्ररी बुझ्ेका छन् नेपाली जनताले हिलो र चन्दन, काँस र कुस राम्ररी छुट्याउन सक्ने भैसके नेपालीहरु । जिब्रो चपाएर बोल्ने धार्मिक अगुवाहरुले अस्ति भर्खर जन्मेको धर्महरुको बुई चढेर आदिम युगदेखि चलिआएको नेपालको वैदिक सनातन धर्ममा जूठो हाल्ने दुष्प्रयास मात्र गरेका हुन् ।

हिन्दु राष्ट मेरो देश

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)

पवित्र भुमि नेपाल हिन्दुहरुको आराज्य देवि देवताहरुले बिभिन्न रुप लिई बसोवास भएको थलो जुन हिन्दु धर्म ग्रन्थ अनुसार सम्पूर्ण देवताहरु पवित्र स्थल हिमालयमा बसोबास गर्दछन र महाकवी काली दासले पनि हिन्दु धर्म ग्रन्थको आधारमा लेखेका छन ूकुमार सम्भव महाकाव्य ,रघुवंश महाकाव्य, हिमालय र पर्वत खण्डको वर्णन गर्दै भने कि विश्वले नै एकमात्र हिन्दुधर्मको स्थल भनेर चिनिने  नेपाल यस्तो भुमि हो जहाँ देवी देवताले वसोबास गर्दै आएका छन ,
महाकवी काली दासले मिठो श्लोकवाट यसरी गुन्गुनाए थिएँ ,
ूअस्त्युत्तरस्याम् दिशितेवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराज
पूर्वापरौ तोयनिधि वगाह्यस्थित पृथिव्यामिवमान दण्ड ू 
अर्थात् उत्तर दिशामा देवताहरु वास गर्ने देवताहरुको आत्मा रहेको पर्वत राज ,जसलाई हिमालय भनिन्छ ,र पुर्व पश्चिम र दक्षिन तिर जलाधार नदीहरु वगेका छन यो पृथिवीको मान दण्ड जस्तै आधार हो १
पवित्र भुमि एक मात्र मेरो हिन्दु देश नेपाल जसलाई कुमार सम्बभको प्रथम आध्यायमा श्लोक द्धारा वर्णन गरिएको छ १ त्यसैको आधारमा पनि नेपाललाई देवताहरुले निवास गरेको भुमि हो भन्न कुनै दुई मत नहोला १ झनै देवी भागवत्,नेपाल महात्मय,महाभारत,वेद,,पुरारणहरु समेतमा हिमालयलाई देव भूमि भनेर उल्लेख गरिएको छ,तिनै ग्रन्थहरुको आधारलाई मान्दै  कौशिक ऋषिले ,वराह  क्षेत्र नजिकको कोशीमा ,गण्डका ऋषिले गण्डकीमा ,व्यास ऋषिले महाकाली नदीको किनारमा ,वालमिकी ऋषिले पनि गण्डकी नदीकै किनारमा तपस्या गरि देवत्व प्राप्त गरेका थिए भन्ने मारकाण्डय पुराण लगायत बिभिन्न धर्म ग्रन्थका पुस्तकका कथाहरुमा उल्लेख गरिएको  सुन्न र पढ्न समेत पाइन्छ १ त्यस्तै वालमिकी रामायण ,शिवपुराण,मारकणड्य पुराण ,र सति देविका अंग पतन भएका र अदभूत रामायण तथा सम्पूर्ण रामायणहरुमा ब्रह्मा जीको तपस्या गर्न रावणका तिनै भाई पनि हिमालय पर्वतमा नै गई तपस्या गरेका थिए भन्ने समेत ग्रन्थमा उल्लेख भएको छ १ त्यति मात्र नभएर 
 शिवपार्वतीका अनुपम लिलाहरु हजारौ  उदारहणको रुपमा हिमालय पर्वत मै केन्द्रित छन् भन्ने कुरा यहाँ मैले व्यक्त गरिरहनु पर्दैन होला १ झनै भन्नु पर्दा हिन्दुहरुको लागि सक्षात् देवता शालिग्रामको उत्पत्ति ,कालीगण्डकीको  शिरान नै प्रणामको रुपमा दामोदर कुण्ड रहेका छन ,जहाँ जड भरतले धेरै बर्ष बसेर तपस्या गर्दा जलेश्वर महादेव प्रश्न भै वरदान समेत दिएको कुरा श्रीमतभागवत् पुराणमा उल्लेख भएकोछ १

हाम्रो देश नेपाल जहाँ सिता,जनक,बुद्ध,जस्ताको जन्म समेत रहेको नेपाल विश्वकै एकमात्र हिन्दु आराज्य देवहरुको निवास स्थल हो भन्ने कुरालाई कसरी नेपालमै भएका बुद्धिजीवी,देशका नेताहरु र नेपालीले बिर्षन सकेका  होलान  रु अहिले आएर डलरको लोभमा पर्दै यसलाई राज्यले धर्म साक्षेप् भनोश वा निरपेक्षक  तर यो नेपाल हिन्दुहरुको गर्वको शिर आधार भूमि हो जुन विश्वमा नै छरिएका हिन्दुहरुले गर्व गरिरहेका छन त्यस्तै  नेपालको इतिहासमा वेद र हिन्दु ग्रन्थहरुको रक्षाको लागि मुसलमान र क्रिश्चियनहरुको त्रासवाट हिमालयमा धर्मको संरक्षण गरिएको कुरा समेत पाइन्छ भने गया शुद्धिन,शुग्लंएम ।सम् शुद्धिन,महमद गजनी,आदिको आक्रमणबाट अर्थात् ९ जनै काटिदिने,वेद जलाई दिने,धर्मका पुस्तकहरु च्यातिदिने,बाहुनका पालेका टुप्पी काटिदिने र जवर्जस्ती धर्म परिवर्तन गराउन खोज्ने ,मन्दिरहरु तोडफोड गर्ने ,गाई काट्ने,जस्ता नगन्य अपराध हुँदा पनि नेपाल एक मात्र हिन्दुराष्ट्र यस्तो देश हो जसले धर्म र संस्कारको संरक्षण आज सम्म पनि गर्दै आएको थियो त्यस्तै  किरातीहरुले  मान्ने गरेका पारुहांग र सुम्लिमा ,सारुप्मा पनि शिवपार्वती नै हुन ,र अन्य जनजातीहरुको आराज्य देवतामा भगवान बुद्धलाई हिन्दु धर्मले पनि विष्णुका दशौ अवतारको रुपमा मान्ने गरेको कुरा देवी स्तुतिहरुमा समेत पढ्न पाइन्छ ,र

हिन्दु धर्म भित्र  विष्णु,शिव,र बुद्धको साझा स्वरूप मुक्तिनाथ सम्पूर्ण नेपलीहरुले पुज्दै आएको प्रमाण आज पनि ताजै रहेको छ ,र चाहे हिन्दु धर्मलाम्वी क्षेत्रि वाहुन हुन वा अन्य जनजाती  यी सम्पूर्णहरुले हजारौ बर्ष देखि हिन्दु र बुद्ध धर्मलाइ मान्यता दिदै आएका छन यस्तो धार्मिक सहिष्णुता रहेको पवित्र नेपाल देशमा बसोबास गर्ने अन्य धर्मलाम्वीहरुलाई  पनि एकता,सद्भावना  राख्दै आएका छन र
 हजारौ बर्ष देखि मिलेर बसेका नेपालीहरु हिन्दु धर्ममा आधारित धार्मिक सहिष्णुता भित्र सन्तुष्ट छन त्यस्तो अबस्थामा  जातीय सदभाव र धार्मिक सहिष्णुतालाई खलल पार्ने धर्म परिवर्तनको  सिम्ख्रालाले  हामी माथि वज्रपात गरेको छ र नेपालीहरु ८०५ भन्दा बढी हिन्दु धर्ममा आबद्ध छन भने हिन्दु धर्म र हामी नेपालीको संस्कार नै हाम्रो प्रण हो यस माथि गरिएको  विदेसी दलालहरुको देश भित्रको हस्तक्षेप् र आक्रमण हामीलाई सैय हुने छैन हाम्रो आत्मा र धर्मलाई डलरको मुल्यमा तौलिने राज्यका नेता होखबरदार ।।।१
आफ्नो धर्मलाई हिन अरु धर्मकोलाई ऊच्च मान्दै आँखामा खुर्सानीको धुलो छ्याप्ने, पैसामा आफूलाई मात्र हैन देशको छवि र हिन्दु संस्कारलाई नै घृणा गर्दै धर्मको हिनता गरी बिदेशीहरूको लय लयमा आफूलाई नोकर बनाएर तिनीहरूको धर्मको प्रचार र आदर गर्ने, देशको गर्व र हिन्दु धर्मको शक्तिलाई लत्याउदै समाजमा विभिन्न किसिमको अपवाद फैलाएर द्धन्द गराउदै हिड्ने हिन्दुको नाममा कलंकित राजनीति धारी ,गायककार,बुद्धिजीवी ,शिक्षक् वर्ग हो खबरदार । सक्छौ भने पशुपति नाथको मन्दिरमा गई एउटा हात शिवको शिलामा राखी अर्को हात तिम्रो हिर्दयमा हात राखेर नाना भाति भनेर हेर,सक्छौ भने दक्षिण काली माताको शिरमा हात राखेर मनपरी भन,सक्छौ भने महाकाली ,भद्रकाली ,मनोकामना देवी जस्ताको शिलामा हात लाल्कारेर हेर र दलालले दिएका धर्मको ढोंगी उपदेश को गुण गाउदै हिड् अनि तिम्रो समर्थलाई हामी मन्नेछौ, १

जुन देशले सहयोग अरबौं रुपैयाँ दिए पनि देशका विकाश तिर ति रकम नलाई आफ्नो पटुका दरो गर्ने र देश भित्रको सुन्दरतालाई,महत्वलाई,आय आजर्नका श्रोतहरुलाई बुझ्न नसक्दा देशको राजनीतिक अस्थिरता, गरिबी, बेरोजगारी, असिक्षा र असुविधाको कारण अरु कोही हैन लोभी,लाछी,स्वार्थी नेता र पैसामा बिक्दै आएका तिमी हामी आफै हौ । एकपल्ट अरु धर्मसँग आफ्नो संस्कार र धर्मलाई तुलना गरेर हेर । देश भित्रको सुन्दर प्रकृतिले दिएका अनेकौ दृष्य लेक झरना, पहाड र हिमाल लगायत सुन्दर चित्रले कुदिएका प्राकृतिक मन्दिर, मूर्ति र प्राकृतिक अनेकौ बनजंगलहरूबाट आउने मिठा कुहु कुहु, चिर्चिर जस्ता सुन्दर घुनहरूको खानी देशका उपहारलाई मनन गर, र हाम्रो आफ्नो धर्म हजारौ हजार बर्ष देखि चल्दै आएको शक्तिशाली धर्म अन्य कुनै देशमा छैन ।

विचार गर  ८०५ हिन्दु भएको देशमा सबै हिन्दु उठे भने तिम्रो के गति होला रु यस्ता  आतताई दलालहरुको प्रलोवनवाट मुक्त गर्नु हाम्रो आजको हिन्दु आवाजले सम्पूर्ण नेपाली हिन्दु बासीलाई आवान गरेको छ   र गरिवीको आडमा र नेताको आफ्नो स्वार्थलाई लोभमा पार्दै घूसपैठ गरि हिन्दुत्वको जरो उखेल्नु र आफ्नो राज्य बनाउन खोज्नु नै ति दलालहरुले डलरको प्रलोवन देखाउदै  तमाम प्रचारप्रसारको उद्देश्य रहेको घाम जत्तिकै छर्लंग  हुँदा पनि यिनीहरुलाई देशबाट लखेट्नु को साटो झनै उनीहरुको हातमा हात थाम्ने लाछी यो आखाँमा पट्टि लगाएर अन्धो झैँ हुनेहरुलाई के नाम दिनु खै रु
हजारौ बर्ष देखि कैयौ मेहनत बाट बनेको यो संस्कार र संस्कृति,परम्परालाई  सामान्य स्वार्थमा डुबी देशको गरिमालाई नै लिलाम गर्न चाहनेहरुको भविष्य र भावी पिडिको भविष्यसंग खेलवाड गर्ने कुनै देश भित्रका नेताको अधिकार छैन  १
आफ्नो सङ्गठन बलियो बनाउन अरुको देश भित्र राज गर्न चाहने धर्मको नाममा बिभिन्न चमत्कार देखाई अपवाद फैलाउदै पैसाले किन्दै आएका ढोंगी बिदेशी धर्मलाई हेर जसले अरुलाई नाना भाति अपशब्दबाट सम्बोधन गर्ने र तेरो धर्म यस्तो भनेर हाम्रो संस्कारर्लाई पैताला मुनि राख्न खोज्दा, तिम्रै आगाडी घृणा गर्दै उनीहरूको धर्म ठुलो भनेर तुलना गर्दा अपांग झैँ ,माग्ने झैँ लाचार  बनाएर तिम्रो र देशको नै  शिर झुकाएको देख्दैनौ कि क्याहो रु यदि उनीहरूमा कुनै स्वार्थ नहुने हो भने किन आफ्नो देशमा नै धर्मको जड बलियो पार्न छाडेर धर्मलाई पैसामा लिलाम गर्थे होलान त रु

आज देशमा विदेशी दलाल पस्नु र लोभको प्रलोबनमा गरिबीका कारणले होमिनु र यिनीहरु गोवरको मलमा पलाएको  झार झैँ मौलाउनु पनि देशका पाखण्डी,स्वार्थी आखाँ नदेख्ने अन्धा झैँ  नेताहरुको लोभ,लालचा,स्वार्थका कारण नै आज देशमा यो धर्म परिवर्तनका  विकृतिहरुले विगविगी भएर एक आपसमा लडाई रहेको,मन्दिरहरु माथि गरिएको अत्याचारको अबस्था सिर्जना भएको देख्दा हामी काम गर्ने शिलशिलामा विदेशमा आएका नेपालीहरुको मन रोएको छ १

नेपालको कानूनमा कुनै धर्मको प्रचार(प्रसार र कुनै ठाउंको रीति रिवाज सस्कारलाई आक्षेप लगाएको पाएका छौ रु तर बिदेशीहरूले जहिले पनि पैसा, शिक्षा, रोजगार जस्ता प्रलोभन दिएर आफ्नो संघठन बढाउन र बलियो पार्न र अरुको देशमा आएर राज गर्न ढोंगी धर्मको प्रचार प्रसार गर्दै विदेशबाट जुटनुको कारण के को लागि होला भनेर एकपल्ट निहालेर सोचेका छौ रु यसरी धर्म परिवर्तन गराउन मोटो रकम दिनुको तात्पर्य के हो त रु यो पवित्र हिन्दु राष्ट् भुमिमा धर्म ,संस्कृति र परम्परालाई अछुन्न रहन देऊ सक्छौ भने देश भित्रको गरिमाको रक्षा गर सक्दैनौ भने डलरमा आफुलाई तराजुको पल्लामा बसेर तौलिदै देशलाई घिनाउँने र बिदेसी दलालको हातमा सुम्पिन धर्म परिवर्तनको आड लिने नेता,पढे लेखेका शिक्षक तथा अन्य बुद्धिजीवी वर्ग हो तिमीहरुलाई हरेक नेपालीले धिकार्ने छन र तिमीहरु कहिलै नउठ्ने गरि इतिहास मै कलंकित हुनेछौ   १
एक पल्ट विचार गर आज नेपालमा आएर लोभको प्रलोभन देखाई धर्मको आड लिने यो क्रिश्चियन ढोंगी दलालहरुले पहिला मुश्लिम समुदायहरुको राष्ट् माथि पनि यिनै अत्यचारी यिनै क्रिश्चियनहरुले धर्मको आड बनाएर सम्पतिको लागि आक्रमण गरे र प्राकृतिक स्रोत जस्ता प्रेट्रोलियम प्रदार्थ तथा अन्य खनिज प्रदार्थ दोहन गरे , त्यसको विरोधमा मुश्लिम समुदायले प्रतिरोध गरे त्यसैको मारमा परेका क्रिश्चियनहरुले आज सम्म मुश्लिम समुदायसंग न लड़न सक्छन,न धर्म नै परिवर्तन उनीहरुलाई गराउन सक्छन १ धर्म परिवर्तन त के आज मुश्लिम हरुको अगाडी सामना सम्म गर्न सकिरहेका छैनन ,भने यस्ता धर्मलाई आधार बनाएर देशमा नै कब्जा जमाउन तलिन उद्देश्य भएका क्रिश्चियनहरुले गरेको मुस्लिम माथिको निकृष्ट धातको प्रतिउत्तरमा गरिएको टेन्टा गानको आक्रमण ९अमेरिकामा भएको ० एउटा उदाहरणा हो ,१
इस्लामिक समुदाय भित्रका चर्चहरु र क्रिश्चियनहरुका  अन्य संस्थाहरु आज दैनिय अबस्थामा जिर्ण रहेकोले त्यहाँ गएर उनीहरुले आफ्नो क्रिश्चियन धर्मको रक्षा गर्न सकिरहेका छैन र नेपालमा आएर यिनीहरुले खन्याउने  लोभका डलरहरु उनीहरुको त्यहाँ काम लागि रहेको छैन त्यस्तै भारतमा डलर र वाइवल भित्र लुकाएर ल्याएका तरवारले दुइ सय बर्ष सम्म भारत क्रिश्चियनको गुलामी बन्यो नेपालका नेता लगायत बुद्धि जीविहरुले के त्यो इतिहास पढेका छैन्न र  रु धर्म निरपेक्षक भनेको क्रिश्चियन नीतिको प्रभाव बढाउनु हो भन्ने कुरा आजका नेताहरुले बुझेका छैनन कि कसो रु
ूधर्मो रक्षति रक्षित् ू धर्मको रक्षा गर्नु नै हाम्रो रक्षा गर्नु हो ,ओंम् शान्ति शान्ति शान्ति ,ू

हिन्दु धर्म अरु धर्मको पनि संरक्षक हो

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
हिन्दु धर्म आफैमा धर्म निरपेक्ष छ र यो अरु धर्मको पनि संरक्षक हो। नेपाललाई धर्म निरपेक्ष घोषि त गरिनु अघि अर्थात नेपाल हिन्दु अधिराज्य भएको बेलादेखि नै- नेपालका मुसलमानहरुलाई देश को कुनै पनि ठाउँमा मस्जिद बनाउन राज्यले कहिल्यै रोक लगाएन।आफ्नो धार्मिक गतिविधि संचालन गर्न राज्यले कहिल्यै अवरोध पुर्याएन।मदरसा जस्ता शिक्षण संस्थाहरु संचालन गर्न राज्यले कहिल्यै रोक लगाएन। राज्य आफैले सरकारी अनुदान सहित वर्षेनी हजारौं मुसलमानहरु लाई हजयात्रामा पठाउँदै आयो।
(तर हिन्दुहरु आफैले भने तिर्थयात्रामा जानको लागि राज्यबाट कहिल्यै फुटेको कौडी पनि पाएनन् र माग्दा पनि माग्दैनन्)
.
बुद्धधर्म संवर्द्धन र प्रवर्द्धनका लागि
-गुम्बा विकास समिति गठन गरी वर्षेनी करोडौंको बजेट रकम दिंदै आएको छ।
-लुम्बिनी क्षेत्र विकास समिति गठन गरी वर्षेनी करोडौंको बजेट रकम दिंदै आएको छ।
-सरकारी खर्चमा भिक्षु तथा लामाहरुका लागि देश दर्शन कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएको छ।
-त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा बौद्ध शिक्षामा स्नाकत्तर तह सम्मको अध्ययन गर्ने व्यवस्था छ।
-सरकारकै पहलमा स्थापित लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयले वर्षेनी ठूलो अनुदान रकम पाउँछ।
(तर राज्यले हिन्दु पण्डा पुजारी पण्डित पुरोहितका लागि देश दर्शन जस्तो कुनै कार्यक्रम गर्दैन। देशमा हिन्दु धर्म सम्बन्धी उच्च शिक्षा अध्ययन गर्ने कुनै व्यवस्था छैन। हिन्दु विश्वविद्यालय नामको कुनै शिक्षण संस्था छैन। हिन्दु धर्म र मठ मन्दीर संरक्षण तथा विकासका लागि राष्ट्रिय स्तरको कुनै समिति वा कोष छैन। खास खास मठ मन्दिरको नाममा विकास समिति वा कोष भए तापनि तिनीहरु आफ्नै आयमा बाँचेका छन्।)
.
ईसाई धर्म र धर्मावलम्बी सम्बन्धमा
उपनिवेशवादी शक्तिको औजार ठहर गरी राजा पृथ्वीनारायण शाहले ईसाई धर्म प्रति बक्रदृष्टी राखेको, बिसौं सताव्दीको उत्तरार्द्धसम्म पनि राज्य र जनमानसले ईसाईहरुलाई गाईको मासु खाने म्लेच्छ भनेर घृणा र अछूतको व्यवहार गरेको पक्कै हो। हेर्दा विभेद र अन्याय जस्तो लागे तापनि त्यस बेलाको विश्व परिवेशमा हेरियो भने राजा पृथ्वीनारायण शाहको ठहरलाई बेठिक भन्ने कुनै बाटो छैन। ईसाईहरुलाई म्लेच्छ र अछूतको व्यवहार राज्यले गरेको विभेद भन्दा पनि बढी गाई पूजक हिन्दुहरु र गाईको मासु नखाने एक थरी बौद्धहरुको भावनात्मक उपज हो।
तर नेपालमा प्रजातन्त्रको प्रथम आगमनसंगै ईसाई मिसनरीहरुले समाज सेवाको नाममा स्कूल र मिसन अस्पतालहरु खोलेर त्यस मार्फत ईसाई धर्म प्रचार गर्न पाइरहेका छन्। पंचायत कालको पूर्वाद्धसम्म आइपुग्दा विभिन्न आइएनजिओ नामका ईसाई संगठनहरुले विकास निर्माण र शिक्षा स्वास्थ्य क्षेत्रमा जनस्तरमै सहकार्य गर्ने बहानामा अघोषित तर मनोवैज्ञानिक रुपमा अत्यन्तै प्रभावकारी रुपमा आफनो धर्म प्रचार गर्न पाइरहेकै छन्। यिनकै शिक्षाबाट दीक्षित र आर्थिक स्रोतबाट पोषित एनजिओ तथा दलहरुको करबल र जोरजुलुमले हिन्दु बहुल संविधनसभा-१ ले अन्तरिम रुपमै भए पनि नेपाललाई धर्म निरपेक्ष घोषणा गरी दिएकै छ। शहर बजारका घरघरमा कामुक कोरियन तथा अन्य तरुनीहरु पठाएर कर गरी गरी नेपालीहरुलाई ईसाई धर्म प्रति आकर्षित गर्ने आक्रामक यौनिक उपाय अवलम्बन गर्न पनि भ्याइरहेकै छन्। देशभर हजारौंको संख्यामा चर्चहरु बनेकै छन्। युरोपियन युनियनका सदस्य देशका नेपाल स्थित राजदुतहरुले हाम्रो निर्माणाधीन संविधानमा “धर्म निरपेक्षता नहटाउन र धर्म परिवर्तनको स्वतन्त्रतालाई प्रत्याभूति दिन” आग्रह रुपी आदेश डिक्टेट गर्दा “हिन्दुवादी” भनेर आरोप लाग्ने हाम्रा शासकहरुले त्यसलाई शीरोधार्य गरेकै छन्। हालै आएको विनासकारी भूकम्पका पीडितहरुलाई राहत वितरण गर्ने कार्यमा सरकारले अरु सबैलाई एकद्वार प्रणाली जबरजस्त लागु गरे तापनि एक थरी जेसुइटहरुले आफूखुसी राहत वितरण गर्न पाउने स्वीकृति पाएकै हुन्। ईसाईहरुले राहत वितरण गर्दा लाखौं प्रति बाइबल पनि बाँडेकै हुन्, बाइबल ढोगेर यसु प्रति विश्वास जाहेर गर्ने पीडितहरुलाई विशेष प्राथमिकता दिने गरेकै हुन्।
यति हुँदा हुँदै पनि राज्य र हिन्दुहरुको विशाल जनसंख्या उनीहरु प्रति सदा झैं सयमित, सहयोगी र सदभावपूर्ण व्यवहार गरी रहेकै छन्। यो भनेको हिन्दु धर्म र हिन्दु धर्मावलम्बीहरुबाट अरु कुनै धर्म र धर्मावलम्बीहरु सशंकित र त्रसित हुनु पर्दैन भन्ने ज्वलन्त प्रमाण हो। बरु सामान्य रुपले आफ्नो धार्मिक गतिविधि संचालन गरेको खण्डमा उनीहरुले हिन्दुहरुको विशाल हृदयको छत्रछायामा संरक्षण र अभिभावकत्व पाउने छन्। नेपाली मुसलमानहरुले संगठित रुपमै नेपाललाई हिन्दुराष्ट्र घोषणा गर्न माग गर्नुको कारण यही हो।

ज्ञान हुनु जरुरि छ

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
ज्योतिष विज्ञान आफूमा पूर्ण सत्य विज्ञान हो यसमा कसैको शंका नरहोस् भन्ने भनाई ज्योतिषीहरूको रही आएकोछ। तर समयसंगै यसमा धेरै विकारहरू आएका छन्। यो विद्यालाई आज पैसा कमाउने भाडाको रूपमा प्रयोग गरिएको छ। आदि युगमा धेरै ऋषिहरूले धेरै विस्तृत विशाल विज्ञानको रूपमा विकास गरिसकेको ज्योतिष शास्त्र आज थोरै व्यक्तिहरूको गलत व्यवहारका कारण मृत तुल्य हुन पुगेको छ। नौ ग्रह र अठाईस नक्षत्रका नाम सम्म नजान्ने व्यक्तिहरू आफ्नो नामको अगाडि श्री ज्योतिषविज्ञ,ज्योतिष भास्कर, डक्टर सम्म लेख्न पछि पर्दैनन जसको फल स्वरूप आज यो दिव्य विज्ञान ओझेलमा परेको हो त्यसका केही दोषी हामीहरू पनि हौं। किनकि यस विषयलाई कमाई खाने भाडाको रूपमा प्रयोग गर्नु पूर्व हामी गहन अध्ययन गर्न चाहदैनौ। दुईचार वटा श्लोक रटेको भरमा मानव जीवन र सम्पूर्ण चराचरको मनगढन्त फलादेश गर्न थाल्दछौ संयोगबस कसैको मिल्छ, तर अधिकतर मिल्ने कुरामा तपाईं हामी आफै ग्यारेण्टी गर्न सक्दैनौ।; यसको अपवादमा दुईचार जना विद्वानहरू हुनुहुन्छ जसलाई उपरोक्त श्रेणीमा राख्न मिल्दैन। आज जसरि विज्ञानका विद्यार्थीहरूले नयाँनयाँ खोज र सिर्जनाहरू गरिरहेका छन्, त्यस्तै यसमा पनि विद्यार्थिहरूको अथक मिहेनत र खोजको आवश्यकता छ। यदि सही ढंगले तपाईले यो शास्त्रको अध्ययन गनुभयो भने तपाईं एउटा विश्वासिलो वैज्ञानिक पनि हुनुहुनेछ।कुनै व्यक्तिविशेषको मनगढन्त ग्रन्थ अध्ययन गरेर मानवजीवनको पूर्ण भविष्यफल कथन गर्ने ग्यारेण्टी गर्नु्, जुन अतीव गलत परम्परा हो, यसको न्यूनीकरण गर्नु अति आवश्यक छ।

ज्योतिष

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
ज्योतिष भनेको सौर्यमण्डलमा रहेका ताराहरू र ग्रहहरूको आपसी सम्बन्धबाट प्राप्तहुने किरण अथवा तरंगलाई सुक्ष्म गणितीय सूत्रबाट अध्ययन गरेर त्यसको यस पृथ्वीमा विद्यमान जड र चेतन माथि पर्ने प्रभावको अध्ययन र विश्लेषण गर्ने अद्वितीय विज्ञान हो। वेदको प्राकट्य संगै अपौरूषेय रूपमा स्थापित ज्योतिष शास्त्र वेदको आँखाको रूपमा रहेको कुरा सर्व विदितै छ। वेदमा सम्पूर्ण ज्ञान विज्ञान निहित रहेको कुरा कतिपय पश्चिमा विद्वानहरूले पनि स्वीकार गरेका छन्। त्यो ज्ञान र विज्ञानलाई अध्ययन गर्नको लागि ज्योतिषरूपी चक्षुको आवश्यकता छ। वैज्ञानिकहरूले आज कम्प्युटर दूर्बिन र अनेक विश्वविद्यालयको ल्याब वा प्रयोग शालामा वर्षौ बसेर पूरा ब्रह्माण्ड कै अध्ययन गर्दै आएकाछन्।

ज्योतिषशास्त्रको प्रारम्भ मेसोपोटामियाको प्राचिन सभ्यतामा नै भएको थियो। ग्रिस हुँदै भारतमा पनि त्यही विद्या फैलिएको हो भन्ने विद्वानहरूको धारणा छ। भारतीय उपमहाद्विपमा अहिले अभ्यास गरिँदै गरिएको ज्योतिषशास्त्रमा धेरै विविधता छ, र पश्चिमाको दाँजोमा धेरै कुरा थपिएको पनि छ। यहाँको सामाजिक परम्परा, दर्शन, स्थानीय विश्वास आदिको आधारमा यसको रूप नै अर्को जस्तो भैसक्यो। प्रत्येक ग्रहको आफ्नो प्रकृति हुन्छ र ब्रह्माण्डको आफू रहेको ठाउँअनुसार विभिन्न खालका प्रभाव पार्दछ भन्ने विश्वास यसको आधार हो। पृथ्वी र यहाँका घटनाक्रम वा मानिसहरूमाथि यी प्रभावले निम्त्याउने परिणामको भविष्यवाणी गर्नु नै ज्योतिषशास्त्रको मुख्य उद्देश्य हो।

राशीहरू मूलतः काल्पनिक तारापुञ्जहरू हुन्। सूर्यले पृथ्वीको वरिपरि ब्रह्माण्डमा घुम्ने बाटो वृत्त (वास्तवमा केही दीर्घवृत्त) ३६० डिग्रीको हुन्छ। यसलाई १२ भागमा विभाजन गरिएको छ, प्रत्येक ३०/३० डिग्रीको। यो ३० डिग्रीभित्र जुन नामको तारापुञ्ज पर्दछ, त्यसैलाई एउटा राशीको नाम प्रदान गरिएको हुन्छ। यी राशीका नाम हुन् – मेष, वृष, मिथुन, कर्कट, सिंह, कन्या, तुला, वृश्चिक, धनु, मकर, कुम्भ र मीन। एकमा मेष र एवम् क्रमले बाह्रमा मीन। यिनीहरूले मोटामोटी रूपमा यिनै शब्दहरूले सङ्केत गरेका तारापुञ्जको आकारलाई निर्देशित गरेका हुन्छन् – मेषको मतलब भेडा, वृषको मतलब साँढे आदि। अनि त्यस्तै ग्रहहरू भए सूर्य, चन्द्र, बुध, शुक्र, मङ्गल, वृहस्पति र शनी – जम्मा सात। यीबाहेक पूर्वीय ज्योतिषमा दुईवटा काल्पनिक ग्रहहरू राहु र केतुलाई पनि गणना गरिन्छ। यिनीहरू वास्तवमा चन्द्र कक्ष र सूर्य कक्षद्वारा काटिएका विन्दुहरू हुन्, भौतिक ग्रहहरू होइनन्। त्यसैले जहिले पनि यिनीहरू परस्पर विपरित दिशामा रहेका हुन्छन्। ज्योतिषशास्त्रले राशी र ग्रहहरूको नैसर्गिक सम्बन्ध रहेको मान्दछ। राशीसँग नैसर्गिक सम्बन्ध रहेको ग्रहलाई त्यो राशीको स्वामी भन्ने गरिन्छ – जस्तै

मेष-मङ्गल वृष-शुक्र मिथुन-बुध कर्कट-चन्द्र सिंह-सूर्य कन्या-बुध तुला-शुक्र वृश्चिक-मङ्गल धनु-वृहस्पति मकर-शनी कुम्भ-शनी मीन-वृहस्पति।

राशी स्थिर रहन्छ। ग्रहहरू गतिशील। कुनै खास समयमा ग्रहहरू आफ्नो भ्रमणको क्रममा कुन राशीमा पुगेका हुन्छन्, त्यही आधारमा कुण्डली निर्धारण हुन्छ। सम्बन्धित राशीहरू यी ग्रहका नैसर्गिक घर हुन्। आफ्नो स्वभावअनुसार ग्रहले सम्बन्धित घरको प्रवृत्तिलाई कमजोर पार्ने वा बल दिने गर्दछ। आफ्ना आफ्ना घरमा भएका बेला यिनीहरू बलवान हुन्छन्। ग्रहहरूबीच शत्रुभाव, मित्रभाव वा समभावको सम्बन्ध रहेको हुन्छ। शत्रुको घरमा पुगेको बेलामा ग्रह कमजोर हुन्छ। ज्योतिषशास्त्रको खास रमाइलो यी ग्रहहरूमा आरोपित विभिन्न अर्थहरू हुन्।

मङ्गल ग्रहको रङ रातो हुन्छ, त्यसैले यसले रिस, युद्ध, लडाईँ आदिको सङ्केत गर्दछ। त्यस्तै वृहस्पतिलाई देवगुरु मानिन्छ र वृहस्पतिले शिक्षा र विद्वताको सङ्केत गर्दछ। वृहस्पति प्रधान भएको व्यक्ति विद्वान हुन्छ भनेर ज्योतिषहरू भविष्यवाणी गर्दछन्। शुक्र दानवगुरु हुन्। त्यसैले वृहस्पति शुक्रको शत्रु भयो। शुक्रले यौनको पनि सङ्केत गर्दछ। शुक्र प्रधान हुने व्यक्ति कामी हुन्छ भन्ने गरिन्छ। शनी पाप ग्रह हो। यसको प्रभाव पाप कर्ममा हुन्छ। धन पनि पाप कर्म हो। शनीको प्रभाव भएको बेला धन आर्जन हुने वा खती हुने हुन्छ। चन्द्रमा सुन्दरता, कल्पनाको प्रतिक हो। यसको प्रभावले मान्छेमा सुन्दरता, कल्पनाशीलता आदिको विकास गर्छ। यस्तै यस्तै

कुण्डलीमा प्रथम, चतुर्थ, सप्तम र दशम घरहरू अर्थात यो कुण्डलीमा १२, ३, ६ र ९ अङ्क भएका घरहरूलाई केन्द्र भनिन्छ। पहिलो घरबाट कुण्डलीवाला व्यक्ति (जातक)को निजी चरित्र अनुमान गरिन्छ। चौँथो घरबाट मातृपक्ष, शरीर आदि, सातौँ घरबाट पति/पत्नी, कुटुम्भ र दशम घरबाट पितृपक्ष, अध्यवशाय आदिको अनुमान गरिन्छ। केन्द्रमा शुभ ग्रह हुनु शुभ सङ्केत हो। त्यस्तै तृतीय, पञ्चम, नवम र एकादश घरलाई त्रिकोण भनिन्छ। द्वितीय, षष्ठम, अष्टम र द्वादश घरबाट नोक्सानी र हानिको फलादेश गरिन्छ। द्वितीय घरले आफन्तसँग विछोड अर्थात परदेशको सङ्केत गर्दछ। (आजभोलि त यहाँ शुभ ग्रह बसेको राम्रो हुन्छ किनभने विदेश त प्राथमिकता हो नि हामीहरूको!) षष्ठम घरबाट स्वास्थ, रोग आदि, अष्टम घरबाट आयु र द्वादश घरबाट धनसम्पत्तिको क्षय विचार गरिन्छ। कुनै ग्रह आफ्नै घरमा बसेको छ भने त्यसलाई स्वगृही भनिन्छ।

पूर्ण फलादेशको लागि धेरै कुराको विचार आवश्यक हुन्छ। एउटा हो दृष्टि। ठाडो दृष्टि र विशेष दृष्टि महत्वका हुन्छन्। कुनै पनि ग्रहले आफू रहेको स्थानबाट सातौँ घर (आफू रहेको घरसमेत गरेर घडीको उल्टो दिशामा गन्दा सातौँ स्थानमा आउने घर)मा ठाडो दृष्टि दिन्छ। यो दृष्टिलाई ज्योतिषशास्त्रमा बलवान दृष्टि मानिन्छ। त्यस्तै अर्को दृष्टि हो विशेष दृष्टि। शनी ग्रहले आफ्नो घरबाट तेस्रो र दशम घरमा, मङ्गल ग्रहले चौथो र अष्टम घरमा र वृहस्पतिले पञ्चम र नवम घरमा विशेष दृष्टि दिन्छ। फलादेशमा ख्याल गरिने अर्को पक्ष ग्रहयोग हो। दुई वा दुईभन्दा बढी ग्रह एउटै घरमा रहनुलाई योग भनिन्छ। त्यस्तै कुण्डलीमा नदेखाइने तर महत्वपूर्ण कुरा हो ग्रहहरूको उदय र अस्त। राशीमा भर्खर प्रवेश गरेको ग्रह उदाउँदो हो भने, अर्को राशीमा प्रवेश गर्ने बेला भएको ग्रह अस्ताउँदो। उदाउँदो ग्रहको प्रभाव बलवान हुन्छ। ग्रहका आफ्ना भोगकाल हुन्छन्। त्यसलाई दशा भनिन्छ – वृहस्पतिको १६ वर्ष, शनीको १९ वर्ष, केतुको ७ वर्ष, शुक्रको २० वर्ष आदि। दशाहरू पनि बिभिन्न खालका हुन्छन् – विंशोत्तरी दशा, योगिनी दशा आदि। योगिनी दशा अलिक बेग्लै हो, तर यो महत्वपूर्ण मानिन्छ। फेरि दशाभित्र अन्तरदशा, प्रत्यन्तर दशा हुन्छन् – एउटा ग्रहको दशाभित्र फेरि सबै ग्रहको भोगकाल विभाजित हुन्छ। त्यसलाई अन्तरदशा भनिन्छ र अन्तरदशालाई पुनः विभाजन गरेर प्रत्यन्तर दशा निकालिन्छ। लग्नमा ग्रहहरूको स्थिति र सम्बन्धित दशा, अन्तरदशा, प्रत्यन्तर दशासमेतको विचार गरेर मात्र कुनै कुराको वास्तविक भविष्यवाणी गर्दछन् ज्योतिषीहरू।(ज्योतिषी भनेको सम्पूर्ण सौरमण्डललाई अध्ययन गरेको, तारा, नक्षत्र र ग्रहहरूको गणितीय पद्धतिबाट विश्लेषण गरि सत्य प्रभाव कुनै मनोविज्ञान र अड्कलन लगाईकन वैज्ञानिक विधि अनुसार सप्रमाण कथन गर्ने क्षमता भएको अभिव्यक्ति हो।[१])

यस्तै तिथि, बार, महिना, प्रहर, करण, योग आदिलाई पनि फलादेशमा महत्व हुन्छ। पूर्वीय ज्योतिषमा नक्षत्रलाई पनि महत्व दिइन्छ। चन्द्रमाले पृथ्वीलाई घुम्ने अवधिको आधारमा नक्षत्र गणना गरिन्छ। नक्षत्र जम्मा २७ वटा छन्। एउटा नक्षत्र चार पाउमा विभाजित हुन्छ र एक एक पाउसँग एक एक अक्षर सम्बन्धित हुन्छन्। यस्ता नौ अक्षरहरू एउटा राशीभित्र समेटिएका हुन्छन। यिनै कुनै एउटा अक्षरबाट जातकको नाम राखिन्छ। बाह्र राशीका जम्मा १०८ वटा अक्षरले सबै मानिसको नाम जुराउँदछ! यसप्रकार जातकको राशी पूर्वीय परम्परामा चन्द्रमाको आधारमा निर्धारण हुन्छ। तर पश्चिमी परम्परामा सूर्यको आधारमा निर्धारण हुन्छ। जनबोलीमा एउटै कुरालाई जोड्दै जोड्दै लम्ब्याउने प्रवृत्तिलाई ‘बाह्र सत्ताइस कुरा’ भन्ने चलन छ। त्यो बाह्र राशी र सत्ताइस नक्षत्रलाई सङ्केत गरेको हो। मतलब कि यसको कुरा जति गरे पनि टुङ्गिदैँन। ज्योतिषविद्यामा अङ्कज्योतिष, प्रश्नज्योतिष आदि पनि प्रचलित छन्। परमहंस स्वामी विशुद्धानन्दको योगज्योतिष थियो। त्यस्तै तन्त्रमन्त्रसँग सम्बन्धित धेरै प्रकारका विद्याहरू समाजमा विद्यमान छन्। तन्त्रसँग सम्बन्धित प्रेतसाधना, मसानसाधनादेखि लिएर धामी, झाँक्री सबैमा आखत हेर्ने, भविष्यवाणी गर्ने पाइन्छ