वैदिक सनातन धर्म

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
धार्मिक सहिष्णुता खल्बलिने र भातृत्व भाँडिने खतरा भएको परिस्थितिमा वैदिक सनातन धर्मको तथ्य र वास्तविकताहरु लेख्नैपर्ने आवश्यकता महसुस गरे । चुरो कुरो थाहा नपाउँदा तथाकथित पण्डितहरुको अर्धज्ञान, अहं र पाखण्डी स्वभावको कारणले धर्मलाई अपब्याख्या गरेको पाइन्छ । पबित्र गायत्री मन्त्रलाई पण्डित भनाउँदा बाहुनहरुले गोप्य राखेको कुरा त सर्वबिदितै छ । अन्धो मानिसहरुले छामेर हात्तीको आकार अनुमान गरेजस्तै धर्मको मर्म/अर्थ बुझ्न नसकेको जस्तो लाग्यो, नेपाली जनताहरुले । धर्मको खाटी कुरो बुझाउन नसकेका पण्डितहरुमा र धर्मको भेउ पाउन नसकेका नेपालीहरुमा घैटोमा घाम लाग्ला कि भन्ने अभिप्रायले यो लेख सम्प्रेषण गर्दैछु । वैदिक सनातन धर्मको यथार्थतालाई आत्मसात गरी सोही अनुरुपको व्यवहारिक जीवन अपनाउनु हाम्रो अहं कत्र्तव्य हो ।
वैदिक : वेदमा दिएको शिक्षाअनुरुप चलेको समाज र संस्कारहरु ।
सनातन : अति प्राचीन, आदिमकालदेखि, सृष्टिको सुरुवातसँगै ।
धर्म : अन्तरनिहीत गुृणलाई धारणा गर्नु । उत्तरदायित्व बहन गर्नु । सत्मार्गमा हिड्नु प्रकृतिको नियमको पालना गर्नु, कर्मको फल प्राप्ति ।
यहाँ भनिएको शब्दार्थअनुरुप जाने हो भने अति प्राचीनकालदेखि वैदिक संस्कारअनुसार चलिआएको धर्म नै वैदिक सनातन धर्म भन्ने बुझिन्छ । वेद भनेको ज्ञानको भण्डार र ईश्वर प्राप्तिको सुमार्ग हो । यो अगाडिको कल्पसम्म वेद हावामा नै ध्वनीको रुपमा तरङ्गीत हुन्थ्यो र तन्त्रका ज्ञाताहरुले मात्र वेद पढ्न सक्दथे । यही कल्पको तेत्रायुगमा नेपालको दमौलीमा जन्मनुभएका वेदव्यास ऋषिले ४ वेदलाई संस्कृत भाषामा लिपिबद्ध गरिदिनुभयो । हिजो आज पश्चिमेलीहरुले हाम्रो भाषालाई ईश्वरको भाषा The Language of God भनेर बुझ्न थालेका छन् । जगत कल्याणको निम्ति लेखिएको चार वेद भित्र ईश्वर, योग, ध्यान, असल जीवन पद्दति, ज्योतिषशास्त्र, बास्तुशास्त्र, अर्थशास्त्र, कला–संगीत साहित्य, आयुर्वेद, वैज्ञानिक आविष्कारहरु आदि इत्यादी कुराहरु उल्लेखित छन् । सभ्यताको पहिलो साहित्य, वैज्ञानिक आविष्कारहरुका पिता र सम्पूर्ण धार्मिक ग्रन्थहरुको मूलश्रोत वेदलाई नै मानिन्छ ।

धर्म भनेको निधारमा खरानी धस्नु, रुद्राक्षको माला जप्नु, पहेंलो पहिरन लगाउनु, पूजापाठ गर्नु, धर्म भनेर आममानिसले बुझ्दै आएका छन् । यस्ता कार्यहरु आत्मा शुद्धिकरणको लागि गरिएको धार्मिक कार्य भन्न मिल्छ तर धर्म होइन । ‘धर्म धारयते इति धर्म’ भनेर गीतामा भनेझैं धर्म भनेको आफ्नो गुण ‘धारणा’ गर्नु हो–उत्तरदायित्व बहन गर्नु हो । जस्तो कि पानीको धर्म शितलता दिनु/प्यास मेटाउनु हो । आगोले सानो ठूलो, धनी गरिब यो या त्यो भन्दैन, डढाउँदछ किनकि आगोको धर्म नै पोल्नु÷डढाउनु हो । त्यसैगरी न्यायाधीशको धर्म पीडितलाई न्याय दिनु हो भने प्रहरीको धर्म कानुन पालना गराउनु हुन्छ । राजनेताको धर्म भनेको राष्ट्र र जनतालाई सर्वोपरी ठानेर सेवामा समर्पित हुनु हो । राजाको धर्म भनेको स्नेही पिता बनेर राष्ट्र चलाउनु हो । धर्म छोड्यो भने आफ्नै अस्तित्व बिलाउँदै जान्छ । सिँउडी रोपर सूर्यमुखी फूलको आश गर्नु मूर्खता हुन्छ । बिडम्बना ! धर्मको मर्म बुझेन्न कसैले घीनलाग्दो र कुकृत्य गर्दै हिडें सबैले । निर्दोष नेपाली जनताहरुले धर्मको सहीरुप देख्न पाएनन र वितृष्णा जाग्यो सबैमा ।
यसरी हेर्दा वैदिक सनातन धर्म ईश्वर प्राप्तिको सुमार्ग देखाउने र सभ्य सुसंस्कृत समाजको निर्माण गर्ने ज्ञानको भण्डारको रुपमा फैलिएको संजाल हो । कुनै एउटा जाति विशेष वा समुदायले अपनाएको धर्म हुँदै होइन । यहाँ सूर्य (अग्नी), पंचतत्व (प्रकृति) को पूजा/उपसना गरेको मात्र पाइन्छ । हुन पनि सूर्य र प्रकृतिको अनुपस्थितिमा कुनै पनि जीव–जीवात्मा र वनस्पतिको अस्तित्वको कल्पना पनि गर्न सकिदैन । ब्रम्हाण्डमा श्रृष्टिकर्ता सत्गुरु गोरखनाथ शिव बाबा प्रकृतिका मालिक नागराजा–परम ज्योति हुनुहुन्छ । ‘शिव’ भनेको प्राण हो । शिवको (ि   ईश्वर ई) ई उडेर गएपछि हामी शव (मुर्दा) मा परिणत हुन्छौ । विष्णुलाई पालनकर्ता र महेश्वरलाई संहारकर्ता (पुनः श्रृष्टिको खातिर भष्म गर्ने) को रुपमा वैदिक सनातन धर्मले भन्दै आएको छ । कल्प, युग र देशकाल परिस्थिति अनुरुप देव–देवताहरु, ऋषिमुनिहरु, धर्मप्रबर्तक र शान्तिका दूतहरु यस धर्तीमा आउने गर्दछन् । सबैलाई सत्गुरु गोरखनाथ ‘शिव’ बाबा बाट खटाइएको हुँदोरहेछ । सबै धर्म समुदायको प्रवर्तकहरुले म ईश्वरको पुत्र हुँ I am the son of God भनेका नै छन् । बाबा ब्रम्हाण्डको परमज्योति स्वरुप भएतापनि हामी सबै जीवन जीवात्माको कण–कणमा पनि बास गर्नुहुन्छ । कुनै घमण्डी भौतिकवादीले अहिले अध्यात्मलाई खैरो खनेतापनि पछि उसले बुझ्दै जान्छ “म अदृश्य शक्तिद्धारा संचालित छु । प्रकृतिको नियममा बाँधिएको छु” भनेर आत्मासाक्षी हुन थाल्दछ । सबै धर्महरु ॐकार परिवारभित्रकै सदस्यहरु हुन् । उच्चाहरणमा थोरै फरक भएतापनि सबै धर्मले ॐको उच्चारण गरेका हुन्छन् । सूर्य र पञ्चतत्व (प्रकृति) लाई पूजा गरेकै हुन्छन् । नाग–त्रिशुल र शिवलिंगलाई आराधना गरेकै हुन्छन् । त्यसैले हामी नेपालीहरुले अल्मलिनुपर्ने ठाउँ छैन । वैदिक सनातक धर्म करिब ३ लाख वर्ष अघिदेखि चलिआएको ईश्वर प्राप्ति सत्मार्ग र मानव धर्म हो । विश्वमा प्रचलित अहिलेका सबै धर्महरु हिन्दू, बौद्ध, मुस्लिम, क्रिश्चियन, सिख, जैन, टाओ, आदि इत्यादी धार्मिक समुदायहरु हाम्रो वैदिक सनातन धर्मको हाँगाहरु मात्र हुन् । मान्ने तरिका र बाटो फरक भएतापनि सबै धर्म समुदायको भाव, नीति र गन्तव्य एउटै छ– वैदिक सनातन धर्मले सिकाएजस्तै ब्रम्ह्ज्ञान र ईश्वर प्राप्ति ।

वैदेकि सनातन धर्मको उद्गमस्थल नेपाल नै हो । नेपाललाई अघिल्लो युगहरुमा सत्यवती, तपोवती, मुक्ति दायिनी र नेपाल मण्डल भनेर भनिन्थ्यो । यही पूण्यभूमिबाट विभिन्न धार्मिक समुदायहरुको प्रादूर्भाव भयो । त्यसैले नेपालमा धार्मिक स्वतन्त्रता दिनुमा केही आपत्ति छैन तर उसले आफ्नो धर्मको मूल मर्मलाई आत्मसात गरेको हुनुपर्दछ । कुल पितृ र नागलाई मानेर आफ्नो संस्कारहरुलाई निरन्तरता दिनुपर्दछ । नेवारले गुरुङको चलन/सँस्कृति अपनाएको पटक्कै सुहाउँदैन भने क्रिश्चियनहरुले पनि मुसलमानको संस्कार अपनाएको उचित हुँदैन । जो जे छ, त्यही ठिक छ । एउटा धार्मिक समुदायले अर्को धार्मिक समुदायको निन्दा गरेको कदापि राम्रो होइन । बाटो र विधिमात्र फरक छ, गन्तव्य एउटै छ । सबै धर्महरुमा–पञ्चशील, सदाचार, सत्मार्ग, मानवता, कर्मको फल र ईश्वर प्राप्ति जस्ता मूलभाव एउटै हुन्छ । नेपाल राष्ट्र सबै धर्म धार्मिक समुदायको उद्गमस्थल, फूलबारी र आश्रयस्थल भएको हुँदा कुनै एक विशेष धर्मको नाउँमा राजनीतिकरण गरिनु हुँदैन । अनगिन्ति सभा र छलफल गरेतापनि ‘छल’ जनतालाई दिने र ‘फल’ आफूले खाने सुँगर स्वाँठ नेताहरुको नियत राम्ररी बुझ्ेका छन् नेपाली जनताले हिलो र चन्दन, काँस र कुस राम्ररी छुट्याउन सक्ने भैसके नेपालीहरु । जिब्रो चपाएर बोल्ने धार्मिक अगुवाहरुले अस्ति भर्खर जन्मेको धर्महरुको बुई चढेर आदिम युगदेखि चलिआएको नेपालको वैदिक सनातन धर्ममा जूठो हाल्ने दुष्प्रयास मात्र गरेका हुन् ।

हिन्दु राष्ट मेरो देश

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)

पवित्र भुमि नेपाल हिन्दुहरुको आराज्य देवि देवताहरुले बिभिन्न रुप लिई बसोवास भएको थलो जुन हिन्दु धर्म ग्रन्थ अनुसार सम्पूर्ण देवताहरु पवित्र स्थल हिमालयमा बसोबास गर्दछन र महाकवी काली दासले पनि हिन्दु धर्म ग्रन्थको आधारमा लेखेका छन ूकुमार सम्भव महाकाव्य ,रघुवंश महाकाव्य, हिमालय र पर्वत खण्डको वर्णन गर्दै भने कि विश्वले नै एकमात्र हिन्दुधर्मको स्थल भनेर चिनिने  नेपाल यस्तो भुमि हो जहाँ देवी देवताले वसोबास गर्दै आएका छन ,
महाकवी काली दासले मिठो श्लोकवाट यसरी गुन्गुनाए थिएँ ,
ूअस्त्युत्तरस्याम् दिशितेवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराज
पूर्वापरौ तोयनिधि वगाह्यस्थित पृथिव्यामिवमान दण्ड ू 
अर्थात् उत्तर दिशामा देवताहरु वास गर्ने देवताहरुको आत्मा रहेको पर्वत राज ,जसलाई हिमालय भनिन्छ ,र पुर्व पश्चिम र दक्षिन तिर जलाधार नदीहरु वगेका छन यो पृथिवीको मान दण्ड जस्तै आधार हो १
पवित्र भुमि एक मात्र मेरो हिन्दु देश नेपाल जसलाई कुमार सम्बभको प्रथम आध्यायमा श्लोक द्धारा वर्णन गरिएको छ १ त्यसैको आधारमा पनि नेपाललाई देवताहरुले निवास गरेको भुमि हो भन्न कुनै दुई मत नहोला १ झनै देवी भागवत्,नेपाल महात्मय,महाभारत,वेद,,पुरारणहरु समेतमा हिमालयलाई देव भूमि भनेर उल्लेख गरिएको छ,तिनै ग्रन्थहरुको आधारलाई मान्दै  कौशिक ऋषिले ,वराह  क्षेत्र नजिकको कोशीमा ,गण्डका ऋषिले गण्डकीमा ,व्यास ऋषिले महाकाली नदीको किनारमा ,वालमिकी ऋषिले पनि गण्डकी नदीकै किनारमा तपस्या गरि देवत्व प्राप्त गरेका थिए भन्ने मारकाण्डय पुराण लगायत बिभिन्न धर्म ग्रन्थका पुस्तकका कथाहरुमा उल्लेख गरिएको  सुन्न र पढ्न समेत पाइन्छ १ त्यस्तै वालमिकी रामायण ,शिवपुराण,मारकणड्य पुराण ,र सति देविका अंग पतन भएका र अदभूत रामायण तथा सम्पूर्ण रामायणहरुमा ब्रह्मा जीको तपस्या गर्न रावणका तिनै भाई पनि हिमालय पर्वतमा नै गई तपस्या गरेका थिए भन्ने समेत ग्रन्थमा उल्लेख भएको छ १ त्यति मात्र नभएर 
 शिवपार्वतीका अनुपम लिलाहरु हजारौ  उदारहणको रुपमा हिमालय पर्वत मै केन्द्रित छन् भन्ने कुरा यहाँ मैले व्यक्त गरिरहनु पर्दैन होला १ झनै भन्नु पर्दा हिन्दुहरुको लागि सक्षात् देवता शालिग्रामको उत्पत्ति ,कालीगण्डकीको  शिरान नै प्रणामको रुपमा दामोदर कुण्ड रहेका छन ,जहाँ जड भरतले धेरै बर्ष बसेर तपस्या गर्दा जलेश्वर महादेव प्रश्न भै वरदान समेत दिएको कुरा श्रीमतभागवत् पुराणमा उल्लेख भएकोछ १

हाम्रो देश नेपाल जहाँ सिता,जनक,बुद्ध,जस्ताको जन्म समेत रहेको नेपाल विश्वकै एकमात्र हिन्दु आराज्य देवहरुको निवास स्थल हो भन्ने कुरालाई कसरी नेपालमै भएका बुद्धिजीवी,देशका नेताहरु र नेपालीले बिर्षन सकेका  होलान  रु अहिले आएर डलरको लोभमा पर्दै यसलाई राज्यले धर्म साक्षेप् भनोश वा निरपेक्षक  तर यो नेपाल हिन्दुहरुको गर्वको शिर आधार भूमि हो जुन विश्वमा नै छरिएका हिन्दुहरुले गर्व गरिरहेका छन त्यस्तै  नेपालको इतिहासमा वेद र हिन्दु ग्रन्थहरुको रक्षाको लागि मुसलमान र क्रिश्चियनहरुको त्रासवाट हिमालयमा धर्मको संरक्षण गरिएको कुरा समेत पाइन्छ भने गया शुद्धिन,शुग्लंएम ।सम् शुद्धिन,महमद गजनी,आदिको आक्रमणबाट अर्थात् ९ जनै काटिदिने,वेद जलाई दिने,धर्मका पुस्तकहरु च्यातिदिने,बाहुनका पालेका टुप्पी काटिदिने र जवर्जस्ती धर्म परिवर्तन गराउन खोज्ने ,मन्दिरहरु तोडफोड गर्ने ,गाई काट्ने,जस्ता नगन्य अपराध हुँदा पनि नेपाल एक मात्र हिन्दुराष्ट्र यस्तो देश हो जसले धर्म र संस्कारको संरक्षण आज सम्म पनि गर्दै आएको थियो त्यस्तै  किरातीहरुले  मान्ने गरेका पारुहांग र सुम्लिमा ,सारुप्मा पनि शिवपार्वती नै हुन ,र अन्य जनजातीहरुको आराज्य देवतामा भगवान बुद्धलाई हिन्दु धर्मले पनि विष्णुका दशौ अवतारको रुपमा मान्ने गरेको कुरा देवी स्तुतिहरुमा समेत पढ्न पाइन्छ ,र

हिन्दु धर्म भित्र  विष्णु,शिव,र बुद्धको साझा स्वरूप मुक्तिनाथ सम्पूर्ण नेपलीहरुले पुज्दै आएको प्रमाण आज पनि ताजै रहेको छ ,र चाहे हिन्दु धर्मलाम्वी क्षेत्रि वाहुन हुन वा अन्य जनजाती  यी सम्पूर्णहरुले हजारौ बर्ष देखि हिन्दु र बुद्ध धर्मलाइ मान्यता दिदै आएका छन यस्तो धार्मिक सहिष्णुता रहेको पवित्र नेपाल देशमा बसोबास गर्ने अन्य धर्मलाम्वीहरुलाई  पनि एकता,सद्भावना  राख्दै आएका छन र
 हजारौ बर्ष देखि मिलेर बसेका नेपालीहरु हिन्दु धर्ममा आधारित धार्मिक सहिष्णुता भित्र सन्तुष्ट छन त्यस्तो अबस्थामा  जातीय सदभाव र धार्मिक सहिष्णुतालाई खलल पार्ने धर्म परिवर्तनको  सिम्ख्रालाले  हामी माथि वज्रपात गरेको छ र नेपालीहरु ८०५ भन्दा बढी हिन्दु धर्ममा आबद्ध छन भने हिन्दु धर्म र हामी नेपालीको संस्कार नै हाम्रो प्रण हो यस माथि गरिएको  विदेसी दलालहरुको देश भित्रको हस्तक्षेप् र आक्रमण हामीलाई सैय हुने छैन हाम्रो आत्मा र धर्मलाई डलरको मुल्यमा तौलिने राज्यका नेता होखबरदार ।।।१
आफ्नो धर्मलाई हिन अरु धर्मकोलाई ऊच्च मान्दै आँखामा खुर्सानीको धुलो छ्याप्ने, पैसामा आफूलाई मात्र हैन देशको छवि र हिन्दु संस्कारलाई नै घृणा गर्दै धर्मको हिनता गरी बिदेशीहरूको लय लयमा आफूलाई नोकर बनाएर तिनीहरूको धर्मको प्रचार र आदर गर्ने, देशको गर्व र हिन्दु धर्मको शक्तिलाई लत्याउदै समाजमा विभिन्न किसिमको अपवाद फैलाएर द्धन्द गराउदै हिड्ने हिन्दुको नाममा कलंकित राजनीति धारी ,गायककार,बुद्धिजीवी ,शिक्षक् वर्ग हो खबरदार । सक्छौ भने पशुपति नाथको मन्दिरमा गई एउटा हात शिवको शिलामा राखी अर्को हात तिम्रो हिर्दयमा हात राखेर नाना भाति भनेर हेर,सक्छौ भने दक्षिण काली माताको शिरमा हात राखेर मनपरी भन,सक्छौ भने महाकाली ,भद्रकाली ,मनोकामना देवी जस्ताको शिलामा हात लाल्कारेर हेर र दलालले दिएका धर्मको ढोंगी उपदेश को गुण गाउदै हिड् अनि तिम्रो समर्थलाई हामी मन्नेछौ, १

जुन देशले सहयोग अरबौं रुपैयाँ दिए पनि देशका विकाश तिर ति रकम नलाई आफ्नो पटुका दरो गर्ने र देश भित्रको सुन्दरतालाई,महत्वलाई,आय आजर्नका श्रोतहरुलाई बुझ्न नसक्दा देशको राजनीतिक अस्थिरता, गरिबी, बेरोजगारी, असिक्षा र असुविधाको कारण अरु कोही हैन लोभी,लाछी,स्वार्थी नेता र पैसामा बिक्दै आएका तिमी हामी आफै हौ । एकपल्ट अरु धर्मसँग आफ्नो संस्कार र धर्मलाई तुलना गरेर हेर । देश भित्रको सुन्दर प्रकृतिले दिएका अनेकौ दृष्य लेक झरना, पहाड र हिमाल लगायत सुन्दर चित्रले कुदिएका प्राकृतिक मन्दिर, मूर्ति र प्राकृतिक अनेकौ बनजंगलहरूबाट आउने मिठा कुहु कुहु, चिर्चिर जस्ता सुन्दर घुनहरूको खानी देशका उपहारलाई मनन गर, र हाम्रो आफ्नो धर्म हजारौ हजार बर्ष देखि चल्दै आएको शक्तिशाली धर्म अन्य कुनै देशमा छैन ।

विचार गर  ८०५ हिन्दु भएको देशमा सबै हिन्दु उठे भने तिम्रो के गति होला रु यस्ता  आतताई दलालहरुको प्रलोवनवाट मुक्त गर्नु हाम्रो आजको हिन्दु आवाजले सम्पूर्ण नेपाली हिन्दु बासीलाई आवान गरेको छ   र गरिवीको आडमा र नेताको आफ्नो स्वार्थलाई लोभमा पार्दै घूसपैठ गरि हिन्दुत्वको जरो उखेल्नु र आफ्नो राज्य बनाउन खोज्नु नै ति दलालहरुले डलरको प्रलोवन देखाउदै  तमाम प्रचारप्रसारको उद्देश्य रहेको घाम जत्तिकै छर्लंग  हुँदा पनि यिनीहरुलाई देशबाट लखेट्नु को साटो झनै उनीहरुको हातमा हात थाम्ने लाछी यो आखाँमा पट्टि लगाएर अन्धो झैँ हुनेहरुलाई के नाम दिनु खै रु
हजारौ बर्ष देखि कैयौ मेहनत बाट बनेको यो संस्कार र संस्कृति,परम्परालाई  सामान्य स्वार्थमा डुबी देशको गरिमालाई नै लिलाम गर्न चाहनेहरुको भविष्य र भावी पिडिको भविष्यसंग खेलवाड गर्ने कुनै देश भित्रका नेताको अधिकार छैन  १
आफ्नो सङ्गठन बलियो बनाउन अरुको देश भित्र राज गर्न चाहने धर्मको नाममा बिभिन्न चमत्कार देखाई अपवाद फैलाउदै पैसाले किन्दै आएका ढोंगी बिदेशी धर्मलाई हेर जसले अरुलाई नाना भाति अपशब्दबाट सम्बोधन गर्ने र तेरो धर्म यस्तो भनेर हाम्रो संस्कारर्लाई पैताला मुनि राख्न खोज्दा, तिम्रै आगाडी घृणा गर्दै उनीहरूको धर्म ठुलो भनेर तुलना गर्दा अपांग झैँ ,माग्ने झैँ लाचार  बनाएर तिम्रो र देशको नै  शिर झुकाएको देख्दैनौ कि क्याहो रु यदि उनीहरूमा कुनै स्वार्थ नहुने हो भने किन आफ्नो देशमा नै धर्मको जड बलियो पार्न छाडेर धर्मलाई पैसामा लिलाम गर्थे होलान त रु

आज देशमा विदेशी दलाल पस्नु र लोभको प्रलोबनमा गरिबीका कारणले होमिनु र यिनीहरु गोवरको मलमा पलाएको  झार झैँ मौलाउनु पनि देशका पाखण्डी,स्वार्थी आखाँ नदेख्ने अन्धा झैँ  नेताहरुको लोभ,लालचा,स्वार्थका कारण नै आज देशमा यो धर्म परिवर्तनका  विकृतिहरुले विगविगी भएर एक आपसमा लडाई रहेको,मन्दिरहरु माथि गरिएको अत्याचारको अबस्था सिर्जना भएको देख्दा हामी काम गर्ने शिलशिलामा विदेशमा आएका नेपालीहरुको मन रोएको छ १

नेपालको कानूनमा कुनै धर्मको प्रचार(प्रसार र कुनै ठाउंको रीति रिवाज सस्कारलाई आक्षेप लगाएको पाएका छौ रु तर बिदेशीहरूले जहिले पनि पैसा, शिक्षा, रोजगार जस्ता प्रलोभन दिएर आफ्नो संघठन बढाउन र बलियो पार्न र अरुको देशमा आएर राज गर्न ढोंगी धर्मको प्रचार प्रसार गर्दै विदेशबाट जुटनुको कारण के को लागि होला भनेर एकपल्ट निहालेर सोचेका छौ रु यसरी धर्म परिवर्तन गराउन मोटो रकम दिनुको तात्पर्य के हो त रु यो पवित्र हिन्दु राष्ट् भुमिमा धर्म ,संस्कृति र परम्परालाई अछुन्न रहन देऊ सक्छौ भने देश भित्रको गरिमाको रक्षा गर सक्दैनौ भने डलरमा आफुलाई तराजुको पल्लामा बसेर तौलिदै देशलाई घिनाउँने र बिदेसी दलालको हातमा सुम्पिन धर्म परिवर्तनको आड लिने नेता,पढे लेखेका शिक्षक तथा अन्य बुद्धिजीवी वर्ग हो तिमीहरुलाई हरेक नेपालीले धिकार्ने छन र तिमीहरु कहिलै नउठ्ने गरि इतिहास मै कलंकित हुनेछौ   १
एक पल्ट विचार गर आज नेपालमा आएर लोभको प्रलोभन देखाई धर्मको आड लिने यो क्रिश्चियन ढोंगी दलालहरुले पहिला मुश्लिम समुदायहरुको राष्ट् माथि पनि यिनै अत्यचारी यिनै क्रिश्चियनहरुले धर्मको आड बनाएर सम्पतिको लागि आक्रमण गरे र प्राकृतिक स्रोत जस्ता प्रेट्रोलियम प्रदार्थ तथा अन्य खनिज प्रदार्थ दोहन गरे , त्यसको विरोधमा मुश्लिम समुदायले प्रतिरोध गरे त्यसैको मारमा परेका क्रिश्चियनहरुले आज सम्म मुश्लिम समुदायसंग न लड़न सक्छन,न धर्म नै परिवर्तन उनीहरुलाई गराउन सक्छन १ धर्म परिवर्तन त के आज मुश्लिम हरुको अगाडी सामना सम्म गर्न सकिरहेका छैनन ,भने यस्ता धर्मलाई आधार बनाएर देशमा नै कब्जा जमाउन तलिन उद्देश्य भएका क्रिश्चियनहरुले गरेको मुस्लिम माथिको निकृष्ट धातको प्रतिउत्तरमा गरिएको टेन्टा गानको आक्रमण ९अमेरिकामा भएको ० एउटा उदाहरणा हो ,१
इस्लामिक समुदाय भित्रका चर्चहरु र क्रिश्चियनहरुका  अन्य संस्थाहरु आज दैनिय अबस्थामा जिर्ण रहेकोले त्यहाँ गएर उनीहरुले आफ्नो क्रिश्चियन धर्मको रक्षा गर्न सकिरहेका छैन र नेपालमा आएर यिनीहरुले खन्याउने  लोभका डलरहरु उनीहरुको त्यहाँ काम लागि रहेको छैन त्यस्तै भारतमा डलर र वाइवल भित्र लुकाएर ल्याएका तरवारले दुइ सय बर्ष सम्म भारत क्रिश्चियनको गुलामी बन्यो नेपालका नेता लगायत बुद्धि जीविहरुले के त्यो इतिहास पढेका छैन्न र  रु धर्म निरपेक्षक भनेको क्रिश्चियन नीतिको प्रभाव बढाउनु हो भन्ने कुरा आजका नेताहरुले बुझेका छैनन कि कसो रु
ूधर्मो रक्षति रक्षित् ू धर्मको रक्षा गर्नु नै हाम्रो रक्षा गर्नु हो ,ओंम् शान्ति शान्ति शान्ति ,ू

हिन्दु धर्म अरु धर्मको पनि संरक्षक हो

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
हिन्दु धर्म आफैमा धर्म निरपेक्ष छ र यो अरु धर्मको पनि संरक्षक हो। नेपाललाई धर्म निरपेक्ष घोषि त गरिनु अघि अर्थात नेपाल हिन्दु अधिराज्य भएको बेलादेखि नै- नेपालका मुसलमानहरुलाई देश को कुनै पनि ठाउँमा मस्जिद बनाउन राज्यले कहिल्यै रोक लगाएन।आफ्नो धार्मिक गतिविधि संचालन गर्न राज्यले कहिल्यै अवरोध पुर्याएन।मदरसा जस्ता शिक्षण संस्थाहरु संचालन गर्न राज्यले कहिल्यै रोक लगाएन। राज्य आफैले सरकारी अनुदान सहित वर्षेनी हजारौं मुसलमानहरु लाई हजयात्रामा पठाउँदै आयो।
(तर हिन्दुहरु आफैले भने तिर्थयात्रामा जानको लागि राज्यबाट कहिल्यै फुटेको कौडी पनि पाएनन् र माग्दा पनि माग्दैनन्)
.
बुद्धधर्म संवर्द्धन र प्रवर्द्धनका लागि
-गुम्बा विकास समिति गठन गरी वर्षेनी करोडौंको बजेट रकम दिंदै आएको छ।
-लुम्बिनी क्षेत्र विकास समिति गठन गरी वर्षेनी करोडौंको बजेट रकम दिंदै आएको छ।
-सरकारी खर्चमा भिक्षु तथा लामाहरुका लागि देश दर्शन कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएको छ।
-त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा बौद्ध शिक्षामा स्नाकत्तर तह सम्मको अध्ययन गर्ने व्यवस्था छ।
-सरकारकै पहलमा स्थापित लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयले वर्षेनी ठूलो अनुदान रकम पाउँछ।
(तर राज्यले हिन्दु पण्डा पुजारी पण्डित पुरोहितका लागि देश दर्शन जस्तो कुनै कार्यक्रम गर्दैन। देशमा हिन्दु धर्म सम्बन्धी उच्च शिक्षा अध्ययन गर्ने कुनै व्यवस्था छैन। हिन्दु विश्वविद्यालय नामको कुनै शिक्षण संस्था छैन। हिन्दु धर्म र मठ मन्दीर संरक्षण तथा विकासका लागि राष्ट्रिय स्तरको कुनै समिति वा कोष छैन। खास खास मठ मन्दिरको नाममा विकास समिति वा कोष भए तापनि तिनीहरु आफ्नै आयमा बाँचेका छन्।)
.
ईसाई धर्म र धर्मावलम्बी सम्बन्धमा
उपनिवेशवादी शक्तिको औजार ठहर गरी राजा पृथ्वीनारायण शाहले ईसाई धर्म प्रति बक्रदृष्टी राखेको, बिसौं सताव्दीको उत्तरार्द्धसम्म पनि राज्य र जनमानसले ईसाईहरुलाई गाईको मासु खाने म्लेच्छ भनेर घृणा र अछूतको व्यवहार गरेको पक्कै हो। हेर्दा विभेद र अन्याय जस्तो लागे तापनि त्यस बेलाको विश्व परिवेशमा हेरियो भने राजा पृथ्वीनारायण शाहको ठहरलाई बेठिक भन्ने कुनै बाटो छैन। ईसाईहरुलाई म्लेच्छ र अछूतको व्यवहार राज्यले गरेको विभेद भन्दा पनि बढी गाई पूजक हिन्दुहरु र गाईको मासु नखाने एक थरी बौद्धहरुको भावनात्मक उपज हो।
तर नेपालमा प्रजातन्त्रको प्रथम आगमनसंगै ईसाई मिसनरीहरुले समाज सेवाको नाममा स्कूल र मिसन अस्पतालहरु खोलेर त्यस मार्फत ईसाई धर्म प्रचार गर्न पाइरहेका छन्। पंचायत कालको पूर्वाद्धसम्म आइपुग्दा विभिन्न आइएनजिओ नामका ईसाई संगठनहरुले विकास निर्माण र शिक्षा स्वास्थ्य क्षेत्रमा जनस्तरमै सहकार्य गर्ने बहानामा अघोषित तर मनोवैज्ञानिक रुपमा अत्यन्तै प्रभावकारी रुपमा आफनो धर्म प्रचार गर्न पाइरहेकै छन्। यिनकै शिक्षाबाट दीक्षित र आर्थिक स्रोतबाट पोषित एनजिओ तथा दलहरुको करबल र जोरजुलुमले हिन्दु बहुल संविधनसभा-१ ले अन्तरिम रुपमै भए पनि नेपाललाई धर्म निरपेक्ष घोषणा गरी दिएकै छ। शहर बजारका घरघरमा कामुक कोरियन तथा अन्य तरुनीहरु पठाएर कर गरी गरी नेपालीहरुलाई ईसाई धर्म प्रति आकर्षित गर्ने आक्रामक यौनिक उपाय अवलम्बन गर्न पनि भ्याइरहेकै छन्। देशभर हजारौंको संख्यामा चर्चहरु बनेकै छन्। युरोपियन युनियनका सदस्य देशका नेपाल स्थित राजदुतहरुले हाम्रो निर्माणाधीन संविधानमा “धर्म निरपेक्षता नहटाउन र धर्म परिवर्तनको स्वतन्त्रतालाई प्रत्याभूति दिन” आग्रह रुपी आदेश डिक्टेट गर्दा “हिन्दुवादी” भनेर आरोप लाग्ने हाम्रा शासकहरुले त्यसलाई शीरोधार्य गरेकै छन्। हालै आएको विनासकारी भूकम्पका पीडितहरुलाई राहत वितरण गर्ने कार्यमा सरकारले अरु सबैलाई एकद्वार प्रणाली जबरजस्त लागु गरे तापनि एक थरी जेसुइटहरुले आफूखुसी राहत वितरण गर्न पाउने स्वीकृति पाएकै हुन्। ईसाईहरुले राहत वितरण गर्दा लाखौं प्रति बाइबल पनि बाँडेकै हुन्, बाइबल ढोगेर यसु प्रति विश्वास जाहेर गर्ने पीडितहरुलाई विशेष प्राथमिकता दिने गरेकै हुन्।
यति हुँदा हुँदै पनि राज्य र हिन्दुहरुको विशाल जनसंख्या उनीहरु प्रति सदा झैं सयमित, सहयोगी र सदभावपूर्ण व्यवहार गरी रहेकै छन्। यो भनेको हिन्दु धर्म र हिन्दु धर्मावलम्बीहरुबाट अरु कुनै धर्म र धर्मावलम्बीहरु सशंकित र त्रसित हुनु पर्दैन भन्ने ज्वलन्त प्रमाण हो। बरु सामान्य रुपले आफ्नो धार्मिक गतिविधि संचालन गरेको खण्डमा उनीहरुले हिन्दुहरुको विशाल हृदयको छत्रछायामा संरक्षण र अभिभावकत्व पाउने छन्। नेपाली मुसलमानहरुले संगठित रुपमै नेपाललाई हिन्दुराष्ट्र घोषणा गर्न माग गर्नुको कारण यही हो।

ज्ञान हुनु जरुरि छ

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
ज्योतिष विज्ञान आफूमा पूर्ण सत्य विज्ञान हो यसमा कसैको शंका नरहोस् भन्ने भनाई ज्योतिषीहरूको रही आएकोछ। तर समयसंगै यसमा धेरै विकारहरू आएका छन्। यो विद्यालाई आज पैसा कमाउने भाडाको रूपमा प्रयोग गरिएको छ। आदि युगमा धेरै ऋषिहरूले धेरै विस्तृत विशाल विज्ञानको रूपमा विकास गरिसकेको ज्योतिष शास्त्र आज थोरै व्यक्तिहरूको गलत व्यवहारका कारण मृत तुल्य हुन पुगेको छ। नौ ग्रह र अठाईस नक्षत्रका नाम सम्म नजान्ने व्यक्तिहरू आफ्नो नामको अगाडि श्री ज्योतिषविज्ञ,ज्योतिष भास्कर, डक्टर सम्म लेख्न पछि पर्दैनन जसको फल स्वरूप आज यो दिव्य विज्ञान ओझेलमा परेको हो त्यसका केही दोषी हामीहरू पनि हौं। किनकि यस विषयलाई कमाई खाने भाडाको रूपमा प्रयोग गर्नु पूर्व हामी गहन अध्ययन गर्न चाहदैनौ। दुईचार वटा श्लोक रटेको भरमा मानव जीवन र सम्पूर्ण चराचरको मनगढन्त फलादेश गर्न थाल्दछौ संयोगबस कसैको मिल्छ, तर अधिकतर मिल्ने कुरामा तपाईं हामी आफै ग्यारेण्टी गर्न सक्दैनौ।; यसको अपवादमा दुईचार जना विद्वानहरू हुनुहुन्छ जसलाई उपरोक्त श्रेणीमा राख्न मिल्दैन। आज जसरि विज्ञानका विद्यार्थीहरूले नयाँनयाँ खोज र सिर्जनाहरू गरिरहेका छन्, त्यस्तै यसमा पनि विद्यार्थिहरूको अथक मिहेनत र खोजको आवश्यकता छ। यदि सही ढंगले तपाईले यो शास्त्रको अध्ययन गनुभयो भने तपाईं एउटा विश्वासिलो वैज्ञानिक पनि हुनुहुनेछ।कुनै व्यक्तिविशेषको मनगढन्त ग्रन्थ अध्ययन गरेर मानवजीवनको पूर्ण भविष्यफल कथन गर्ने ग्यारेण्टी गर्नु्, जुन अतीव गलत परम्परा हो, यसको न्यूनीकरण गर्नु अति आवश्यक छ।

ज्योतिष

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
ज्योतिष भनेको सौर्यमण्डलमा रहेका ताराहरू र ग्रहहरूको आपसी सम्बन्धबाट प्राप्तहुने किरण अथवा तरंगलाई सुक्ष्म गणितीय सूत्रबाट अध्ययन गरेर त्यसको यस पृथ्वीमा विद्यमान जड र चेतन माथि पर्ने प्रभावको अध्ययन र विश्लेषण गर्ने अद्वितीय विज्ञान हो। वेदको प्राकट्य संगै अपौरूषेय रूपमा स्थापित ज्योतिष शास्त्र वेदको आँखाको रूपमा रहेको कुरा सर्व विदितै छ। वेदमा सम्पूर्ण ज्ञान विज्ञान निहित रहेको कुरा कतिपय पश्चिमा विद्वानहरूले पनि स्वीकार गरेका छन्। त्यो ज्ञान र विज्ञानलाई अध्ययन गर्नको लागि ज्योतिषरूपी चक्षुको आवश्यकता छ। वैज्ञानिकहरूले आज कम्प्युटर दूर्बिन र अनेक विश्वविद्यालयको ल्याब वा प्रयोग शालामा वर्षौ बसेर पूरा ब्रह्माण्ड कै अध्ययन गर्दै आएकाछन्।

ज्योतिषशास्त्रको प्रारम्भ मेसोपोटामियाको प्राचिन सभ्यतामा नै भएको थियो। ग्रिस हुँदै भारतमा पनि त्यही विद्या फैलिएको हो भन्ने विद्वानहरूको धारणा छ। भारतीय उपमहाद्विपमा अहिले अभ्यास गरिँदै गरिएको ज्योतिषशास्त्रमा धेरै विविधता छ, र पश्चिमाको दाँजोमा धेरै कुरा थपिएको पनि छ। यहाँको सामाजिक परम्परा, दर्शन, स्थानीय विश्वास आदिको आधारमा यसको रूप नै अर्को जस्तो भैसक्यो। प्रत्येक ग्रहको आफ्नो प्रकृति हुन्छ र ब्रह्माण्डको आफू रहेको ठाउँअनुसार विभिन्न खालका प्रभाव पार्दछ भन्ने विश्वास यसको आधार हो। पृथ्वी र यहाँका घटनाक्रम वा मानिसहरूमाथि यी प्रभावले निम्त्याउने परिणामको भविष्यवाणी गर्नु नै ज्योतिषशास्त्रको मुख्य उद्देश्य हो।

राशीहरू मूलतः काल्पनिक तारापुञ्जहरू हुन्। सूर्यले पृथ्वीको वरिपरि ब्रह्माण्डमा घुम्ने बाटो वृत्त (वास्तवमा केही दीर्घवृत्त) ३६० डिग्रीको हुन्छ। यसलाई १२ भागमा विभाजन गरिएको छ, प्रत्येक ३०/३० डिग्रीको। यो ३० डिग्रीभित्र जुन नामको तारापुञ्ज पर्दछ, त्यसैलाई एउटा राशीको नाम प्रदान गरिएको हुन्छ। यी राशीका नाम हुन् – मेष, वृष, मिथुन, कर्कट, सिंह, कन्या, तुला, वृश्चिक, धनु, मकर, कुम्भ र मीन। एकमा मेष र एवम् क्रमले बाह्रमा मीन। यिनीहरूले मोटामोटी रूपमा यिनै शब्दहरूले सङ्केत गरेका तारापुञ्जको आकारलाई निर्देशित गरेका हुन्छन् – मेषको मतलब भेडा, वृषको मतलब साँढे आदि। अनि त्यस्तै ग्रहहरू भए सूर्य, चन्द्र, बुध, शुक्र, मङ्गल, वृहस्पति र शनी – जम्मा सात। यीबाहेक पूर्वीय ज्योतिषमा दुईवटा काल्पनिक ग्रहहरू राहु र केतुलाई पनि गणना गरिन्छ। यिनीहरू वास्तवमा चन्द्र कक्ष र सूर्य कक्षद्वारा काटिएका विन्दुहरू हुन्, भौतिक ग्रहहरू होइनन्। त्यसैले जहिले पनि यिनीहरू परस्पर विपरित दिशामा रहेका हुन्छन्। ज्योतिषशास्त्रले राशी र ग्रहहरूको नैसर्गिक सम्बन्ध रहेको मान्दछ। राशीसँग नैसर्गिक सम्बन्ध रहेको ग्रहलाई त्यो राशीको स्वामी भन्ने गरिन्छ – जस्तै

मेष-मङ्गल वृष-शुक्र मिथुन-बुध कर्कट-चन्द्र सिंह-सूर्य कन्या-बुध तुला-शुक्र वृश्चिक-मङ्गल धनु-वृहस्पति मकर-शनी कुम्भ-शनी मीन-वृहस्पति।

राशी स्थिर रहन्छ। ग्रहहरू गतिशील। कुनै खास समयमा ग्रहहरू आफ्नो भ्रमणको क्रममा कुन राशीमा पुगेका हुन्छन्, त्यही आधारमा कुण्डली निर्धारण हुन्छ। सम्बन्धित राशीहरू यी ग्रहका नैसर्गिक घर हुन्। आफ्नो स्वभावअनुसार ग्रहले सम्बन्धित घरको प्रवृत्तिलाई कमजोर पार्ने वा बल दिने गर्दछ। आफ्ना आफ्ना घरमा भएका बेला यिनीहरू बलवान हुन्छन्। ग्रहहरूबीच शत्रुभाव, मित्रभाव वा समभावको सम्बन्ध रहेको हुन्छ। शत्रुको घरमा पुगेको बेलामा ग्रह कमजोर हुन्छ। ज्योतिषशास्त्रको खास रमाइलो यी ग्रहहरूमा आरोपित विभिन्न अर्थहरू हुन्।

मङ्गल ग्रहको रङ रातो हुन्छ, त्यसैले यसले रिस, युद्ध, लडाईँ आदिको सङ्केत गर्दछ। त्यस्तै वृहस्पतिलाई देवगुरु मानिन्छ र वृहस्पतिले शिक्षा र विद्वताको सङ्केत गर्दछ। वृहस्पति प्रधान भएको व्यक्ति विद्वान हुन्छ भनेर ज्योतिषहरू भविष्यवाणी गर्दछन्। शुक्र दानवगुरु हुन्। त्यसैले वृहस्पति शुक्रको शत्रु भयो। शुक्रले यौनको पनि सङ्केत गर्दछ। शुक्र प्रधान हुने व्यक्ति कामी हुन्छ भन्ने गरिन्छ। शनी पाप ग्रह हो। यसको प्रभाव पाप कर्ममा हुन्छ। धन पनि पाप कर्म हो। शनीको प्रभाव भएको बेला धन आर्जन हुने वा खती हुने हुन्छ। चन्द्रमा सुन्दरता, कल्पनाको प्रतिक हो। यसको प्रभावले मान्छेमा सुन्दरता, कल्पनाशीलता आदिको विकास गर्छ। यस्तै यस्तै

कुण्डलीमा प्रथम, चतुर्थ, सप्तम र दशम घरहरू अर्थात यो कुण्डलीमा १२, ३, ६ र ९ अङ्क भएका घरहरूलाई केन्द्र भनिन्छ। पहिलो घरबाट कुण्डलीवाला व्यक्ति (जातक)को निजी चरित्र अनुमान गरिन्छ। चौँथो घरबाट मातृपक्ष, शरीर आदि, सातौँ घरबाट पति/पत्नी, कुटुम्भ र दशम घरबाट पितृपक्ष, अध्यवशाय आदिको अनुमान गरिन्छ। केन्द्रमा शुभ ग्रह हुनु शुभ सङ्केत हो। त्यस्तै तृतीय, पञ्चम, नवम र एकादश घरलाई त्रिकोण भनिन्छ। द्वितीय, षष्ठम, अष्टम र द्वादश घरबाट नोक्सानी र हानिको फलादेश गरिन्छ। द्वितीय घरले आफन्तसँग विछोड अर्थात परदेशको सङ्केत गर्दछ। (आजभोलि त यहाँ शुभ ग्रह बसेको राम्रो हुन्छ किनभने विदेश त प्राथमिकता हो नि हामीहरूको!) षष्ठम घरबाट स्वास्थ, रोग आदि, अष्टम घरबाट आयु र द्वादश घरबाट धनसम्पत्तिको क्षय विचार गरिन्छ। कुनै ग्रह आफ्नै घरमा बसेको छ भने त्यसलाई स्वगृही भनिन्छ।

पूर्ण फलादेशको लागि धेरै कुराको विचार आवश्यक हुन्छ। एउटा हो दृष्टि। ठाडो दृष्टि र विशेष दृष्टि महत्वका हुन्छन्। कुनै पनि ग्रहले आफू रहेको स्थानबाट सातौँ घर (आफू रहेको घरसमेत गरेर घडीको उल्टो दिशामा गन्दा सातौँ स्थानमा आउने घर)मा ठाडो दृष्टि दिन्छ। यो दृष्टिलाई ज्योतिषशास्त्रमा बलवान दृष्टि मानिन्छ। त्यस्तै अर्को दृष्टि हो विशेष दृष्टि। शनी ग्रहले आफ्नो घरबाट तेस्रो र दशम घरमा, मङ्गल ग्रहले चौथो र अष्टम घरमा र वृहस्पतिले पञ्चम र नवम घरमा विशेष दृष्टि दिन्छ। फलादेशमा ख्याल गरिने अर्को पक्ष ग्रहयोग हो। दुई वा दुईभन्दा बढी ग्रह एउटै घरमा रहनुलाई योग भनिन्छ। त्यस्तै कुण्डलीमा नदेखाइने तर महत्वपूर्ण कुरा हो ग्रहहरूको उदय र अस्त। राशीमा भर्खर प्रवेश गरेको ग्रह उदाउँदो हो भने, अर्को राशीमा प्रवेश गर्ने बेला भएको ग्रह अस्ताउँदो। उदाउँदो ग्रहको प्रभाव बलवान हुन्छ। ग्रहका आफ्ना भोगकाल हुन्छन्। त्यसलाई दशा भनिन्छ – वृहस्पतिको १६ वर्ष, शनीको १९ वर्ष, केतुको ७ वर्ष, शुक्रको २० वर्ष आदि। दशाहरू पनि बिभिन्न खालका हुन्छन् – विंशोत्तरी दशा, योगिनी दशा आदि। योगिनी दशा अलिक बेग्लै हो, तर यो महत्वपूर्ण मानिन्छ। फेरि दशाभित्र अन्तरदशा, प्रत्यन्तर दशा हुन्छन् – एउटा ग्रहको दशाभित्र फेरि सबै ग्रहको भोगकाल विभाजित हुन्छ। त्यसलाई अन्तरदशा भनिन्छ र अन्तरदशालाई पुनः विभाजन गरेर प्रत्यन्तर दशा निकालिन्छ। लग्नमा ग्रहहरूको स्थिति र सम्बन्धित दशा, अन्तरदशा, प्रत्यन्तर दशासमेतको विचार गरेर मात्र कुनै कुराको वास्तविक भविष्यवाणी गर्दछन् ज्योतिषीहरू।(ज्योतिषी भनेको सम्पूर्ण सौरमण्डललाई अध्ययन गरेको, तारा, नक्षत्र र ग्रहहरूको गणितीय पद्धतिबाट विश्लेषण गरि सत्य प्रभाव कुनै मनोविज्ञान र अड्कलन लगाईकन वैज्ञानिक विधि अनुसार सप्रमाण कथन गर्ने क्षमता भएको अभिव्यक्ति हो।[१])

यस्तै तिथि, बार, महिना, प्रहर, करण, योग आदिलाई पनि फलादेशमा महत्व हुन्छ। पूर्वीय ज्योतिषमा नक्षत्रलाई पनि महत्व दिइन्छ। चन्द्रमाले पृथ्वीलाई घुम्ने अवधिको आधारमा नक्षत्र गणना गरिन्छ। नक्षत्र जम्मा २७ वटा छन्। एउटा नक्षत्र चार पाउमा विभाजित हुन्छ र एक एक पाउसँग एक एक अक्षर सम्बन्धित हुन्छन्। यस्ता नौ अक्षरहरू एउटा राशीभित्र समेटिएका हुन्छन। यिनै कुनै एउटा अक्षरबाट जातकको नाम राखिन्छ। बाह्र राशीका जम्मा १०८ वटा अक्षरले सबै मानिसको नाम जुराउँदछ! यसप्रकार जातकको राशी पूर्वीय परम्परामा चन्द्रमाको आधारमा निर्धारण हुन्छ। तर पश्चिमी परम्परामा सूर्यको आधारमा निर्धारण हुन्छ। जनबोलीमा एउटै कुरालाई जोड्दै जोड्दै लम्ब्याउने प्रवृत्तिलाई ‘बाह्र सत्ताइस कुरा’ भन्ने चलन छ। त्यो बाह्र राशी र सत्ताइस नक्षत्रलाई सङ्केत गरेको हो। मतलब कि यसको कुरा जति गरे पनि टुङ्गिदैँन। ज्योतिषविद्यामा अङ्कज्योतिष, प्रश्नज्योतिष आदि पनि प्रचलित छन्। परमहंस स्वामी विशुद्धानन्दको योगज्योतिष थियो। त्यस्तै तन्त्रमन्त्रसँग सम्बन्धित धेरै प्रकारका विद्याहरू समाजमा विद्यमान छन्। तन्त्रसँग सम्बन्धित प्रेतसाधना, मसानसाधनादेखि लिएर धामी, झाँक्री सबैमा आखत हेर्ने, भविष्यवाणी गर्ने पाइन्छ

सूर्यग्रहण किन र कसरी ?

ज्यो:हरिप्रसाद जोशी
( ज्योतिषाचार्य एवं आयूर्बेदिकाचार्य)
नेपाल र भारतबाहेकका अन्यदेशमा सूर्यग्रहणको आध्यामित्क महत्व छैन, तर यसको विशिष्ट वैज्ञानिक महत्त्व भने संसारको जुनसुकै कुनाका गणितज्ञ र वैज्ञानिकहरूमा देख्न पाइन्छ । संसारभरिका वैज्ञानिकहरूका लागि यो दिन कुनै एउटा ठूलो चाडसरहको दिन हो भन्दा अत्युक्ति हुँदैन । सूर्यग्रहण लागेको दिन सनातन धर्मावलम्बीहरू कठिनतम मन्त्रजाप गर्दछन् र सिद्धिप्राप्त गर्दछन् भने शोधकर्ता, अन्वेषक र वैज्ञानिकहरूले नयाँ शोध गर्ने अवसर प्राप्त गर्दछन् । त्यसैले आध्यात्मिक वा भौतिकवादी जुन दृष्टिबाट पनि धेरैले सूर्यग्रहण लाग्नेप्रतीक्षामा लामो समय बिताउने गर्दछन् । ब्रह्माण्ड, सूर्य र सौर परिवारलाई जान्न, बुझ्न र अध्ययन गर्न यस दिन गरिने विशिष्ट प्रयोगकोआफ्नै वर्चस्व र महत्त्व छ । आधुनिक विज्ञानले सूर्यग्रहणका दिन सूर्यबाट निसृत हुने किरणको अध्ययन गरी नयाँनयाँ शोधका लागि प्रेरित गर्दछ भने अध्यात्म विज्ञानले यज्ञ, जाप र अनुष्ठानका माध्यमबाट गूढ रहस्य र सिद्धिका लागि मार्गनिर्देश गरेको पाइन्छ । सूर्यग्रहण केकसरी सम्भव हुन्छ त? आउनुहोस् यस सम्बन्धमा चर्चा गरौं :—सामान्य अर्थमा कुनै खगोलीय पिण्डलाई पूर्ण वा आंशिक रुपले कुनै अर्को पिण्डले ढाक्नु नै ग्रहण हो । पृथ्वीबाट हेर्दा जब कुनै खगोलीयपिण्ड कुनै अर्को पिण्डद्वारा बाधित भई नदेखिने अवस्था आउँछ, त्यसलाईसूर्यग्रहण वा चन्द्र ग्रहण भन्ने गरिन्छ । सूर्य आकाशको एउटा उज्ज्वल नक्षत्र र प्रकाश पिण्ड हो, जसको चारैतिर सौर्य परिवारका ग्रहहरू आफ्ना उपग्रहका साथमा परिक्रमा गर्ने गर्दछन् । हामी बस्ने पृथ्वी सौरपरिवारको एउटा सदस्य ग्रह हो । यसमा हामीले बसोबास गर्ने भएकाले यहाँबाट हेर्दा पृथ्वीको रेखामा अरू कुनै दुईवटा खगोलीय पिण्डहरू सँगसँगै आइपुगेको अवस्था सिर्जना भएको छ भने ग्रहण लाग्छ । पृथ्वी बीचमा रहेर यसको माथि र तल समान रेखामा सूर्य र चन्द्रमा आएकोवेला चन्द्र ग्रहण लाग्दछ भने पृथ्वी र सूर्यको माझमा चन्द्रमा आइपुगेपछि सूर्यग्रहण लाग्दछ । अतः सूर्यग्रहणको संरचना आंशिक वा पूर्णरूपले चन्द्रमाद्वारा ढाकिएको अवस्थामा मात्र हुन्छ, त्यसैले त्यस वेला पृथ्वीमा बसोबास गर्ने आममानिसले चन्द्रमाद्वारा ढाकिएको सूर्यको भाग वा अंश देख्न सक्दैनन् ।पूर्वीय ज्योतिषमा उल्लेख भएअनुसार सूर्यग्रहणको सिर्जना हुन निम्न तथ्य हुनु आवश्यक ठानिन्छ :-·सूर्यग्रहण लाग्ने दिन अमावस्या (औंसी) तिथि हुनु आवश्यक छ ।·ग्रहणको समयमा चन्द्रमा र सूर्यको रेखांश क्रमशः राहु र केतुको नजिकमा हुनु पर्दछ ।·त्यस्तै चन्द्रमाको अक्षांश शून्य नजिक हुनु पनि आवश्यक हुन्छ ।·यद्यपि ग्रहणको गणितीय स्थिति रात्रीको समयमा पनि हुनसक्छ, तर सूर्यग्रहणको प्रत्यक्ष अनुभूति दिउँसो (सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्म)को समयमा मात्र हुन सक्दछ ।यहाँ रेखांश भन्नाले पृथ्वीको उत्तरी ध्रुवदेखि दक्षिणी ध्रुवसम्म काल्पनिक ढंगले कोरिएको रेखा भन्ने हो, जसलाई देशान्तर पनि भनिन्छ । त्यस्तै भूमध्यरेखाको तल र माथि समानान्तर ढङ्गले कोरिएका काल्पनिक रेखालाई अक्षांश भन्ने गरिन्छ । सूर्यग्रहण सदैव अमावस्या (औंसी) का दिन लाग्ने गर्दछ । सूर्यग्रहणका समयमा चन्द्रमा सूर्यको काल्पनिक वृत्तको मार्गमा वा मार्गको निकटतम भई गतिशील हुन्छ एवं सूर्य र चन्द्रमाको कोणीय व्यास समान हुन्छन् । यस्तो परिस्थितिमा सूर्यबाट पृथ्वीमा आउने प्रकाश छोपिन्छ । यसरी सूर्यको प्रकाश छोपिएको अवस्था नै सूर्यग्रहण हो । चन्द्रमाको शीघ्र गति हुने भएकाले सूर्यबिम्बमाथिपर्ने चन्द्रमाको छाया केही समयसम्म मात्र देख्न सकिन्छ । चन्द्रमाकोछायाको गति न्यूनतम १८०० किलोमीटरसम्म र अधिकतम ८००० किलोमिटरसम्म हुने गर्दछ । त्यसैलै कुनै पनि स्थानमा पूर्ण रूपमा सूर्यग्रहण अधिकतम साढे सात मिनेटसम्म मात्र सम्भव हुन्छ ।सूर्यग्रहण तीन किसिमका हुन्छन् :-१. पूर्ण सूर्यग्रहण (खग्रास सूर्यग्रहण, Annular Solar Eclipse)चन्द्रमाले पृथ्वीको भूभागमा सूर्यको कुनै पनि भाग नदेखिने गरी छोपी सिर्जना भएको ग्रहणलाई पूर्ण सूर्यग्रहण ( Annular Solar Eclipse ) भनिन्छ । यस्तो ग्रहणलाई नै खग्रास ग्रहण भन्ने गरिन्छ । यसरी ग्रहण लाग्दा सूर्यको प्रकाश पृथ्वीसम्म आइपुग्न सक्दैन, संसार अन्धकारमय हुन्छ, पृथ्वीको जुन क्षेत्रमा त्यसरी प्रकाश छेकिएको हुन्छ, त्यहाँ रात परेझैं भान हुन्छर आकाशमा ताराहरू देखिन थाल्छन् ।२. आंशिक सूर्यग्रहण (खण्डग्रास सूर्यग्रहण, Partial Solar Eclipse)पृथ्वी र सूर्यको मध्यभागमा चन्द्रमाको केही भाग मात्र परेर सूर्यको केही भाग देखिने र केही भाग नदेखिने ग्रहणलाई आंशिक सूर्यग्रहण (Partial Solar Eclipse) वा खण्डग्रास सूर्यग्रहण भन्ने गरिन्छ । यस्तो ग्रहण लागेको अवस्थामा सूर्यको केही भाग ग्रहणको प्रभावमा रहने र केही भाग ग्रहणको प्रभावमा नरहने अवस्था हुन्छ । यसरी ग्रहण लागेको अवस्थामा पृथ्वीबाट सूर्यलाई हेर्दा खुँडे आकारमा सूर्य देख्न सकिन्छ ।३. वलय सूर्यग्रहण (कङ्कणाकृति सूर्यग्रहण, Elliptical Solar Eclipse)वलय सूर्यग्रहणलाई दुर्लभ किसिमको सूर्यग्रहण मान्ने गरिन्छ । यस किसिमको सूर्यग्रहणमा चन्द्रमाले सूर्यलाई वरिपरिको घेरो बाँकी राखी सूर्यबिम्बको बीचमा मात्र ढाक्दछ । अर्थात् यस ग्रहणमा सूर्यबिम्बको मध्य भागमात्रचन्द्रमाको छायाक्षेत्रमा आउँछ । सूर्यको बाहिरी वृत्तमात्र पृथ्वीवासीले देख्ने भएकाले यो चुरा वा बालाजस्तो देखिन्छ । बालाको आकारमा देखिने भएकाले नै यस किसिमको सूर्यग्रहणलाई बलय सूर्यग्रहण भनिएको हो ।धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख भएअनुसार सूर्य ग्रहणमत्स्य पुराणमा सूर्य ग्रहण र चन्द्र ग्रहणको कथाको सम्बन्ध राहु र केतु नामका दुईवटा ग्रह एवं तिनले अमृत पान गरेको कथासँग गाँसिएको देखिन्छ । कथाबमोजिम राहु र केतुको स्वरूप स्वर्भानु नाम गरेको एउटा राक्षसको टाउको र गिंडबाट सिर्जना भएको हो । समुद्रमन्थनपछि अमृत वितरणका समयमा दैत्यगुरु शुक्राचार्यले गुप्तचरका रूपमा स्वर्भानुलाईदेवसभामा पठाएका थिए । त्यहाँ देवता र दैत्यहरूलाई पङ्क्तिबद्ध राखेरमोहिनी रूपमा भगवान् विष्णु अमृत वितरण गर्दै थिए । भगवान् शिवको परमभक्त भएकाले शिवकृपाका कारण स्वर्भानुले विष्णुको मोहिनी रूपलाई चिनेको थियो । त्यसैले ऊ देवताको रूप धारण गरी सूर्य र चन्द्रमाको बीचमा गएर देवताको पङ्क्तिमा बसेर अमृत थाप्न र खान सफल भयो ।राहु र केतुअमृतपान गरेकाले स्वर्भानुले अमरत्व प्राप्त गर्यो । तर उसले अमृतपानगरिसकेपछि सूर्य र चन्द्रमाले ऊ देवता होइन भन्ने चाल पाए र उक्त कुराको जानकारी विष्णुलाई दिए । त्यसपछि भगवान् विष्णुले तुरुन्त सुदर्शन चक्र प्रहार गरी उसको शिर र शरीर (गिंड) लाई छुट्याइदिनु भयो। आफूले अमृतपान गर्न लागेको अवस्थामा विष्णुलाई पोल लगाएको हुनाले राहु र केतुले पटकपटक सूर्य र चन्द्रमालाई डँस्ने गर्दछन्, जुन ग्रहणका रूपमा देखा पर्ने गर्दछ । त्यसैले जुनजुन दिन सूर्य वा चन्द्र ग्रहण लाग्दछ, त्यस दिन राहु र केतुको अक्षमा सूर्य र चन्द्रमाको प्रवेश हुन्छ ।ग्रहण लागेको वेला के गर्ने र के नगर्नेविज्ञानले ग्रहणलाई भौतिक दृष्टिकोणले जति महत्त्व प्रदान गर्दछ, सनातन हिन्दू धर्मले यसलाई त्यत्तिकै आध्यात्मिक महत्त्व प्रदान गर्दछ । हाम्रा ऋषि-मुनिहरूले सूर्य ग्रहणको अवधिभरि र सूर्यग्रहण लाग्नुअघिको चार प्रहर (१२ घण्टा) को अवधिमा भोजनादि गर्नु हुँदैन भनेका छन् । ग्रहण अवधिमा सूर्यबाट निःसृत हुने किरण असामान्य हुन्छ,जसका कारण पृथ्वीका जीवजन्तु र किराफट्याङ्ग्राहरू अत्तालिन्छन् र यत्रतत्र विचरण गर्ने गर्छन् । त्यसैले सूक्ष्म कीटाणुको संसर्गले अन्नजल आदि दूषित हुन्छ । त्यसरी दूषित भएको अन्नजल स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले ग्रहण गर्नु हीतकारी हुँदैन भन्ने तर्क हाम्रा आचार्य र ऋषिमुनिको हो । वैज्ञानिक र डाक्टरहरूले पनि हाल यस तथ्यलाई स्वीकारेको पाइन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार ग्रहणको समयमा खाद्य वस्तु, जल आदिमा सूक्ष्म जीवाणु एकत्रित भएर तिनलाई दूषित तुल्याउँछन् । त्यसैले ऋषिमुनिले अन्नजलको पात्रमा कुश (एक किसिमको पवित्र घाँस) हालेर सुरक्षित राख्न निर्देशन दिएका छन् । यसरी कुशको प्रयोग गर्दा ती कीटाणु त्यसै कुशमा एकत्रित भएर बस्छन् र ग्रहणको समाप्तिमा त्यस कुशलाई कुनै नदीमा प्रवाहित गरेमा वा खाल्डो खनी विसर्जन गर्दा ती कीटाणु पनि मिल्काइन्छ र अन्न जलको सुरक्षा गर्न सकिन्छ । ग्रहणको समाप्तिमा भाँडाकुँडालाई आगोले तताएर पवित्र पारिन्छ र शरीरलाई स्नानद्वारा शुद्ध बनाइन्छ ।पौराणिक मान्यताबमोजिम चन्द्र ग्रहणको समयमा कफको प्राधान्य हुन्छ एवं मनको शक्ति क्षीण हुने गर्दछ, जबकि सूर्य ग्रहणको समयमा जठराग्नि, आँखा (नेत्र) तथा पित्तको शक्ति कमजोर हुन्छ । सूर्यग्रहणको अवधिमा मनुष्यको स्नायु प्रणाली र मस्तिष्क प्रभावित हुने गर्छ । गर्भवती स्त्रीले त कुनै पनि ग्रहणको दर्शन गर्नुहुँदैन,अझ सूर्यग्रहणको अवस्थामा बन्दकोठामा झ्यालढोका समेत थुनेर बस्नु पर्दछ । सूर्य ग्रहणको दुष्प्रभावले शिशु अपाङ्ग हुनसक्छ, अपाङ्ग नै नभए पनि उसको मानसिक र दिमागी सन्तुलनमा कुनै न कुनै असर पर्ने गर्छ भन्ने मान्यता रहेकाले तिनीहरूले यथाशक्य ग्रहणको दुष्प्रभावबाट जोगाउन हाम्रा धार्मिक ग्रन्थमा निर्देशन दिइएको हो ।ग्रहण लागेको वेलामा धर्मशास्त्रले गर्न नहुने भनी निषेध गरेका कुराहरू :-१) ग्रहणको अवधिमा सुत्नु, तेल लगाउनु, भोजन गर्नु, पानी पिउनु, दिसापिसाब गर्नु, कपाल कोर्नु, मैथुन गर्नु र दाँत माँझ्नु हुँदैन । यस वेलामा कसैसँग झगडा गर्नु, कसैलाई खिसीट्युरी गर्नु वा जिस्क्याउनु पनि हुँदैन, सकेसम्म मौन रहनु पर्दछ, एकान्तमा बस्नु पर्दछ ।२) ग्रहणको अवधिभरि तालाचाबी, कैंची, चक्कु वा कुनै हातहतियारको प्रयोग गर्नु हुँदैन । खासगरी गर्भवती स्त्रीले हातहतियार वा सियोधागोको प्रयोग गरेमा पछि जन्मने बच्चा खुँडे वा कुनै अङ्ग विकलाङ्ग भई जन्मने डर हुन्छ ।३) ग्रहणको समयमा भगवान् शिवको मन्दिरबाहेक अन्य समस्त देवीदेवताको मन्दिर बन्द हुने गर्दछ । त्यसैले ग्रहणअवधिमा भोलेशङ्कर भगवान् शिवको मन्दिरमा बाहेक अन्यत्र गई दर्शन, पूजा वा आराधना र मूर्तिपूजागर्नु हुँदैन । तर यस अवधिमा भगवान् शिवजीका लागि गरिएको अनुष्ठान र साधनाले अक्षय पुण्य प्राप्त गर्दछ ।ग्रहण लाग्दा गर्नै पर्ने अत्यावश्यक कुराहरू :-१) ग्रहण लाग्नुभन्दा पहिले नै कुनै पवित्र नदी वा तलाउमा गई स्पर्श,मध्य र मोक्षकालमा कम्तीमा तीन पटक स्नान गर्दै इष्टदेवताको पूजाआराधना तथा कुनै सिद्ध वा इष्ट मन्त्रको जाप र साधना गर्नु पर्दछ।२) ग्रहणकालमा र ग्रहणको समाप्तिमा स्नानोपरान्त गरीब गुरुबा, जोगीसन्यासी र ब्राह्मणलाई अन्न, वस्त्र, भूमि, स्वर्ण, गौ, शय्या, छाता, जुत्ता आदि दान गर्ने विधान छ। ग्रहणकालमा दान गर्ने अनुकूलता नभएमा ग्रहणसमाप्त भए पनि दिनभरिमा ब्राह्मण, गरीवगुरुबा, मठमन्दिर, प्रतिष्ठान, अनाथालय, बृद्धाश्रममा गई दान गर्नु वाञ्छनीय छ । त्यसरीदान गर्दा ग्रहण लागेको महिनाको कुल आम्दानीको दशांश (१०%) दान गर्नुपर्दछ । त्यत्ति पनि दान गर्ने अनुकूलता नभएमा कम्तीमा ग्रहण लागेको दिनको समस्त आम्दानी त्याग्नु श्रेयस्कर हुन्छ ।३) ग्रहणअवधिमा गर्भवती स्त्रीले झ्यालढोकासमेत थुनी अँध्यारो कोठामाबसी भगवान् सूर्यको मन्त्र र स्तुतिको जाप गर्नु पर्दछ ।४) घरमा भएका अन्नपात र अन्य खाद्यसामाग्रीलाई ग्रहणको प्रभावबाट जोगाउन त्यसमा कुश, दुबो वा तुलसीपत्र राखिदिनु पर्दछ । त्यस्तै ग्रहण समाप्त भएपछि आफ्नो घर, कोठा, चोटा, अन्नपात र परिसरमा गङ्गाजल छर्कनुपर्छ । त्यसपछि अन्नजलको सङ्ग्रह गरी खानेकुरा बनाई भगवान् र इष्टदेवतालाई चढाई आफूस्वयंले ग्रहण गर्नुपर्दछ ।कसले कसले ग्रहण स्नान र दान गर्नु अनिवार्य छ :-सामान्यतया ग्रहण लागेको अवसरमा स्नानदान र शुद्धाशुद्धिका लागि जोसुकैका लागि पनि पुण्यदायक हुन्छ । तर पनि ज्योतिषीय दृष्टिले सूर्य र चन्द्रमाको अनिष्टता भएका जातकहरूले ग्रहणमा तीर्थस्नान र दानादि अवश्य गर्नुपर्दछ । तलको अवस्था भएका व्यक्तिले ग्रहण लागेको अवस्थामा विशेष अनुष्ठान गर्नु अनिवार्य मानिन्छ ।१) बाल्यावस्थामा नै माता, पिता वा दुबैको निधन भएका जातकका लागि ग्रहण स्नानले जीवनचर्यामा सुखसम्मृद्धि प्रदान गर्दछ ।२) जन्मकुण्डलीमा सूर्य र चन्द्रमाका साथमा राहु वा केतु एउटै कोठा (राशि) मा बसेको भए त्यस्ता जातकले अनिवार्य रूपमा ग्रहणको समयमा स्नानदानादि गर्नु पर्दछ, यसो गरेमा त्यस्तो योगबाट सिर्जना हुने दुष्प्रभावबाट मुक्त हुन सकिन्छ ।३) कार्तिक महिना वा बृश्चिक राशिमा जन्म भएका वा जन्मकालमा अष्टम गृहमा सूर्य वा चन्द्रमा भएका जातकले पनि ग्रहणमा स्नानदानादि गरी पुण्यार्जन गर्नु आवश्यक मानिन्छ ।सारांश सूर्य ग्रहण ज्योतिषशास्त्र, खगोल विज्ञान र धर्म तथा संस्कृतिका लागि महत्त्वपूर्ण अवसर हो । यस अवसरमा प्रशस्त दानादि गर्न शास्त्रले औंल्याएको पाइन्छ । त्यसैले ग्रहणको समयमा मनैबाट सत्पात्रलाई दान दिनु पर्दछ । यसो गर्नाले दान दिने वा दान लिने दुवैको कल्याण हुन्छ । हामीकहाँ ग्रहणको दान लिनु हुँदैन भन्ने अफवाहछ, तर शास्त्रले कुनै ब्राह्मणलाई ग्रहण दान लिनु हुँदैन भनी निषेध गरिएको छैन, ग्रहणकालमा (जतिबेला ग्रहण लागिरहेको अवस्था हुन्छ, त्यतिबेला ) दिए/लिएको दानको कुनै फल पाइँदैन, तर ग्रहणको समाप्तिपछि स्नानादिबाट शुद्ध भई दानादि गर्नु पर्दछ र यसरी गरिएको दान जसले पनि ग्रहण गर्नुहुन्छ । दान गर्नेले अक्षय पुण्य प्राप्त गर्दछ भने दान लिनेले पनि पुण्य नै प्राप्त गर्दछ ।

कुशे औसि तथा बुवाको मुख हेर्ने दिन

” पितृ देव भव” आज ज जस्का बुवा छन ऊस्ले मूख हेर्ने दिन हो र  जस्का बूवा छैनन ऊनिहरूले गोखरणमा गयेर सराद तर्पण ,पिण्ड दिने दिन हो । किनकि हिन्दु परमपरा मा पितृ देव लाई खुसि गराउन आज को दिन मह्लत्व पुर्ण मानिन्छ।।
कुशे औंसी सनातन हिन्दू परम्परा अन्तर्गत भाद्र महिनाको अमावस्या (औंसी)का दिन मनाइने पर्व हो । कुशे औँसीमा बुवाको मुख हेर्ने अर्थात् बुवा दिवसको रूपमा मनाई यो दिन बुवालाई विशेष सम्मान गर्नेर आमाबाबु नहुनेले वहाको सम्झना गर्दै आत्माले शान्ति पाओश भनी तीर्थ जाने र विशेष गरी गोकर्ण र विष्णुपादुका, गई पिण्ड दिने गर्दछन भने जान नसक्नेले कुनै नजिकको धर्म स्थलको नदीमा गई वा आफ्नो घर वर परको पोखरीमा गई सम्झना स्वरूप श्राद्ध, तर्पण, दान, पुण्य गरी पितृ तर्छन भन्ने विस्वास राख्दै आफूबाट भएका कमि कमजोरीगल्तीको क्षमाले उनीहरूले पुण्यात्मा पाउने विश्वास गरिन्छ । जुनसुकै पूजा आजा तथा पितृ कार्यमा कुशको विशेष औँठी बनाई लगाउने रत्यो औठी पवित्रताको प्रतिक भनिन्छ,शास्त्रोक्त विधिअनुसार ब्राहृमणहरूद्वारा पूजा गरी छेदन गरेर मन्त्रबाट शुद्ध गरी घरमा भित्र्याएको कुश राख्नाले परिवारको कल्याण हुने धार्मिक विश्वास पनिरहेकोले सबै जसो हिन्दूहरूको घरमा कुश, तुलसी, पीपल र शालिग्रामलाई भगवान विष्णुको प्रतिक मान्दछन त्यसैले,जति नै सुनको प्रतिमा महत्व वा शरीरमा सुन लगाएकालाई चोखो मानिएता पनि कुशको प्रयोग बिना जस्तो सुकै पूजा आजा देखि लिएर मरण वा तिथि कार्यमा कुशको धारण वा प्रयोग नगरी कुनै पनि कार्यलाई पवित्र मानिदैन त्यसैले रक्षा र पवित्रताको रुपमा कुश घरमा राख्नु मात्र पनि घर शुद्ध र पवित्र मानिने हुँदा आफूले मानिदै आएका पुरोहितहरू कुशे औँसीमा घरमै पुगी मन्त्र उचारण गर्दै घरमा विष्णुले रक्षा गरुन भन्दै खामा वा दैलोको माथि सिउरिने गर्दछन र घरका ठुलाहरूले सम्मानका साथ गुरु,पुरेहितलाई बसाई सिधा-दक्षिणा,फलफुल दिदै टीका लगाई बिदा गर्दछन ।त्यस्तै बुवा आमा भएका तर आफू परदेशमा हुने छोरा छोरीले आफ्ना बाबाआमाको तस्बिरलाई हेरी वहाको सम्मान गर्दै मिडियाले दिएको सुविधालाईप्रोयोग गरी त्यो दिन विशेष कुरा कानी गर्दै सन्चो बिसन्चो सोधी वहाहरूको आवश्यतालाई पुरा गर्न खर्च समेत पठाउने गर्दछन भने मिठो खानु,राम्रो कपडा लगाउनु भनी सन्देश दिन्छन त्यस्तै घरमासँगै भएका तथा विवाह भएको छोरीहरूले आजको महत्वपूर्ण बाबुको मुख हेर्ने बाबुलाई मिठा मिठान्न र नया कपडा लगाई पिता प्रति श्रद्धा गर्दछन हुन त आफ्ना मातापिताको श्रद्धाको लागि कुनै दिन पर्व कुरिरहनु पर्दैन सबै दिन उत्तिकै महत्वको मानिनु पर्दछ। एक दिन गरेको सम्झनाले सधै दिएको यातनालाई त अवश्य नै बिर्सौदैन तर कुनै विशेष दिन मानिनुले मानिसलाई त्यो दिनको महत्व र सम्झनाको लागि बनाईएको हुनुपर्दछ। कुश भगवान बिष्णुको स्वरूप पनि मानिन्छ जुन हिमबत खण्डमा प्रष्ट उल्लेख गरिएको छ कि कामदेवकी स्त्री रतीले बिष्णुलाईतिमीले घास हुनु परोश,झार हुनु परोस र ढुंगा हुनु परोश भनेर दिएको श्रापले जुन बिष्णुले उसको सतित्व डगाए बापत घास हुनु परोस भनेर दिईकोमा उनी कुश भए र झार हुनु परोश भनेकोमा उनी तुलसी भए त्यस्तै ढुंगा हुनु परोश भनेकोमा उनी शालिग्राम भए । त्यही श्रापलाई पालना गर्न बिष्णु घास बनेर कुशको रुपमा बसेको धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख गरेको पाइन्छ। कुश घास काटेर पनि दह्रो भइरहनु तर टुक्रा नहुने यसको बानस्पतिक गुण हो। यसको बानस्पतिक नाम डेस्मोस्ताच्या बिपिन्नता हो ।आज मेरो बाबा मेरो अगाडि शारीरिक रुपमा हुनु हुन्न तर बाबालाई हरपलआफ्नो यो दुई आँखाले झल्झली अगाडि नै पाइरहेकी छु,पलपल समरण गर्दा हर सासमा मेरो दुख कष्टमा साथ दिदै,मेरो अर्धो निद्रामा आएर आशु पुछ्नुहुन्छ,म मेरो बाबलाई हर जन्ममा पाऊ भनी ईश्वरसँग प्रार्थना गर्दछु,र बाबा आमाले आत्मा ज्ञानको म प्रति बाली दिनु भएको उज्यालोप्रकाशले सधै हेर्ने प्रयेत्न गर्दैछु,र मेरो बाबाको सम्झनामा यो शब्द सुमनले आत्मालाई शान्ति मिलोस भन्ने कामना गर्दछु !पूर्वीय सभ्यता र संस्कृतिमा शरिर र आत्मालाई बेग्ला हो भन्नछन । ॐकार परिवार भित्र रहने सम्प्रदायः हिन्दू, बौद्ध, शिख, जैन आदिले आत्मा अबिनाशी, अमुर्त, अम्मर हुन्छ भन्दछन । यो एक समुच्च तत्व सागरको पानी जस्तै जुन सुकै आकारमा पनि अस्तित्वमा रहने र कुनै आकारको वर्तनको टुटफुटमा सागरमा नै मिल्न जान्छ भनेर उपमा दिने गर्दछन । हामीले जस्तो आकारको भाडोमा पानी राख्यो उस्तै आकारमा देखिने र जुन रङ्को भाडामा राख्यो उही रङ हुने भए झै आत्मालाई पनि त्यसरी नै लिने गरिन्छ । भनिन्छ आत्माको मुल श्रोत हो ब्रह्म, उसैबाट हिस्सा लिएर मानिस जन्मन्छ र मृत्युपश्चात उही ब्रह्ममा आत्मा मिलन पुग्दछ जस्तै खोला नाला गएर समुद्रमा मिलछ ! जसरी खोला नालाको नाम रहन्छ त्यसरी नै आत्माधारी शरिरको पनि नाम रहन्छ।तर तत्व पानी उही हो र समुद्रमा मिल्ना साथ नाम रहदैन ठिक त्यसरी नै शरिर छुटेको आत्माको नाम रहदैन। पानीको रूप र चक्र झै आत्माले पनि शरिर धारण गरी अबधीसम्म रही कर्म भोग पछि ब्रह्ममा नै मिलन जान्छ ।मानिस मानिसको नाता शरिरको आकर्षणमा र आत्माको एकात्मकतामा हुन्छ। हामी ब्रह्म तत्वलाई आत्मको रूपमा ग्रहण गरिरहेका छौ अपनाइरहेका छौ। शरिर र म भन्ने तत्व पनि एक होइन। म ब्रह्म अश हो। शरिर म होइन। म आत्मा हो शरिर आत्मा धारी हो। मेरो टाउको, मेरो हात भनिन्छ, टाउको, हात म होइन, म आत्मा स्वरूप हो, ब्रह्मअंश हो, हात रटाउको शरिरको अंश हो। जस्तै घैटो शरिर हो ।र पानी म अर्थात आत्मा हो। घैटो टुट्न फुट्न सक्छ पानी रूप बदलिन सक्छ तर नाश हुदैन। जे आकारमा ठाले पनि माटो माटो नै हो। बिभिन्न आकारमा रहेका हामीले प्रयोग गर्दै आएका फर्निचरको मूलश्रोत काठ हो।आकार र रङमा अस्थायी हुन सक्छन तर काठ स्थायी हो। आकार सगको मानिसको माया लोभ मोह दुःखको कारण हो। सम्बन्धको नाता सबै फर्निचरमा काठ देख्यो भने मानिसमा आत्माको अनुभूती गर्छ। रूप रङ् रआकारमा मोहित भयो भने ऊ दुःखी बन्यो। सबैमा काठ माटो देख्नेले आत्मा बुझ्छ जो आत्मा बुझ्छ ऊ ज्ञानी ठहरिन्छ, आत्मा ज्ञानी। सबै प्राणी जीव जगतलाई ब्रह्म अंश सम्झने र सो अनुसार व्यवहार गर्ने आत्माजन ब्रह्मज्ञानी हुन। सारा दुनिया एक समान हो, सबै नै आफू हो र आफू नै सबै हो भन्ने तत्वज्ञानी, ब्रह्मज्ञानी हुन। बह्म ज्ञानीको लागि दुःख सुख आफ्नो पराय सबै समान हुन्छ। मिल्नु छुट्नु प्रकृति सम्झेर दुःख बिलौना गर्दैनन्। दुःख मनाउ समस्याको समाधान होइन, आत्मा सगको नाता जब मानिसमा अन्तर मनमा स्थापित हुन्छ, मानिसमा अन्तर दृष्टि बढ्छ। त्यही दृष्टिले मानिस आत्मा देख्छ र आत्मा बुझ्छ, महसुस गर्छ त्यो मानिस आत्मा द्रष्टा कहलिन्छ। आत्मा सबैको अंश एकै हुनाले सबै आफूमा समाहित पाउछ मानिस र अन्यत्र पराय कोही देख्दैन।म सधै नै जन्म जन्मिअन्त्ररमा यही सनातन हिन्दु धर्ममा जन्मन सकु भन्ने कामना गर्दछु !